• در جنگ اقتصادی مردم نباید سرباز و ابزار دشمن شوند

    در جنگ اقتصادی مردم نباید سرباز و ابزار دشمن شوند

  • الگوی نظام اسلامی حکومت علی (ع) است

    الگوی نظام اسلامی حکومت علی (ع) است

  • خلاصه خطبه های نماز جمعه مورخ 26/5/97

    خلاصه خطبه های نماز جمعه مورخ 26/5/97

احکام خمس

احکام خمس
هبه، هدیه، جایزه بانکى، مهر و ارث

س 851: آیا هبه و هدیه عید (عیدى) خمس دارد؟

ج: هبه و هدیه خمس ندارد، هرچند احوط این است که اگر از مخارج سال زیاد بیاید، خمس آن پرداخت شود.

س 852: آیا به جایزه‏هایى که توسط بانکها و صندوق‏هاى قرض‌الحسنه به افراد پرداخت مى‏شود، خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟

ج: خمس در جایزه‏ها و هدیه‏ها واجب نیست.

س 853: آیا مبالغى که بنیاد شهید به خانواده‏هاى شهدا مى‏پردازد، به مازاد از مخارج سال آن، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: چیزى که بنیاد شهید به خانواده‏هاى عزیز شهدا هدیه مى‏کند، خمس ندارد.

س 854: آیا نفقه‏اى که شخصى از طرف پدر یا برادر یا یکى از اقوام دریافت مى‏کند، هدیه محسوب مى‏شود یا خیر؟ در صورتى که نفقه دهنده خمس اموال خود را نپردازد، آیا بر نفقه گیرنده پرداخت خمس آنچه که از او مى‏گیرد، واجب است؟

ج: تحقق عنوان هبه و هدیه تابع قصدِ دهنده است و تا نفقه گیرنده یقین نداشته باشد که مالى که به او داده مى‏شود، متعلّق خمس است، پرداخت خمس آن واجب نیست.

س 855: به دخترم یک واحد مسکونى به عنوان جهیزیه عروسیش داده‏ام، آیا این واحد مسکونى خمس دارد؟

ج: اگر هبه واحد مسکونى که به دخترتان بخشیده‏اید، عرفاً مطابق شأن شما محسوب شود، و در بین سال خمسى بخشیده باشید، دادن خمس آن واجب نیست.

س 856: آیا جایز است که انسان مالى را قبل از گذشت یک سال بر آن، به همسرش هدیه دهد، با آنکه مى‏داند وى آن مال را براى خرید خانه در آینده و یا مخارج ضرورى، ذخیره خواهد کرد؟

ج: این کار جایز است و مالى که به همسرتان بخشیده‏اید، اگر به مقدارى باشد که عرفاً مناسب شأن شما و افراد مانند شماست و بخشش صورى و به قصد فرار از خمس هم نباشد، خمس ندارد.

س 857: زن و شوهرى براى اینکه خمس به اموال آنها تعلّق نگیرد، قبل از رسیدن سال خمسى‏شان، اقدام به هدیه کردن سود سالانه خود به یکدیگر مى‏کنند، امیدواریم حکم خمس آنها را بیان فرمایید.

ج: با این‏گونه بخشش که صورى و براى فرار از خمس است، خمسِ واجب از آنان ساقط نمى‏شود.

س 858: شخصى براى رفتن به حج استحبابى مبلغى را به حساب سازمان حج واریز کرده، ولى قبل از تشرف به زیارت خانه خدا، فوت نموده است، این مبلغ چه حکمى دارد؟ آیا مصرف کردن آن در نیابت از حج میت واجب است؟ آیا خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: فیش حج که در قبال مبلغى که به حساب سازمان حج واریز کرده، دریافت نموده، به قیمت فعلى‏اش از ترکه میت محسوب مى‏شود، و میت اگر حج برذمّه ندارد و وصیت به حج هم نکرده، صرف آن در حج نیابى براى میت واجب نیست، و خمس آن اگر پرداخت نشده‏ باشد، در فرض سؤال واجب است پرداخت شود.

س 859: باغ پدرى از طریق بخشش یا ارث به پسرش منتقل شده است، آن باغ هنگام هدیه یا انتقال به او بابت ارث، قیمت زیادى نداشت، ولى در حال حاضر قیمت آن هنگام فروش با قیمت قبلى آن تفاوت زیادى کرده است، آیا به آن مقدار زیادى که بر اثر افزایش قیمت حاصل شده، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: ارث و هبه و پول فروش آنها خمس ندارد، هرچند قیمت آنها افزایش یافته باشد، مگر اینکه نگهدارى آن به قصد تجارت و زیاد شدن قیمت باشد.

س 860: اداره بیمه مبلغى را بابت هزینه درمان به من بدهکار است و مقرر شده که در همین روزها به من پرداخت شود، آیا به این مبلغ خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: خمس ندارد.

س 861: آیا به پولى که از حقوق ماهیانه‏ام براى خرید لوازم ازدواج در آینده، پس‌انداز مى‏کنم، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر عین پولى را که بابت حقوق ماهیانه مى‏گیرید، پس‌انداز مى‏کنید، باید سر سال خمس آن پرداخت شود، مگر آنکه بخواهید تا چند روز آینده صرف خرید لوازم ضرورى ازدواج نمایید.

س 862: در کتاب «تحریرالوسیله» آمده است که مهریه زن خمس ندارد و فرقى بین مهریه مدت‌دار و بدون مدت گذاشته نشده است، امیدواریم آن را توضیح فرمایید.

ج: در عدم وجوب خمس مهریه فرقى بین مهریه مدت دار و بدون مدت و بین پول نقد و کالا وجود ندارد.

س 863: دولت در ایام عید به کارمندان خود اجناسى را به عنوان عیدى داده که مقدارى از آن تا سر سال باقى مانده است. با توجه به اینکه عیدى کارمندان خمس ندارد، ولى چون ما در برابر این اجناس مقدارى پول پرداخت کرده‏ایم، لذا آنچه به ما داده مى‏شود هدیه به معناى دقیق آن نیست، بلکه با قیمت کمترى در برابر عوض داده شده است، آیا خمس آن مقدار از کالا که در برابر آن پول پرداخت شده، باید داده شود؟ یا اینکه باید قیمت واقعى آن در بازار آزاد محاسبه و خمس آن پرداخت شود؟ و یا چون عیدى است، هیچ‌گونه خمسى ندارد؟

ج: در فرض مذکور نظر به اینکه قسمتى از اجناس در واقع از سوى دولت مجانى به کارمند داده مى‏شود و در برابر قسمتى پول دریافت مى‏کنند، فلذا از کالاى باقى‌مانده به نسبت مقدارى که پول در برابر آن پرداخت نموده‏اید، واجب است که خمس عین اجناس باقى‌مانده یا قیمت فعلى آن را بپردازید.

س 864: شخصى فوت نموده و هنگام حیات، خمسى را که بر ذمّه‏اش بوده در دفتر خود یادداشت کرده و تصمیم به پرداخت آن داشته است، در حال حاضر بعد از فوت وى همه افراد خانواده او به استثناى یکى از دخترانش از پرداخت خمس خوددارى کرده و در ترکه متوفّى براى مخارج خود و میت و غیر آن، تصرّف مى‏کنند، خواهشمندیم نظر خود را در رابطه با مسائل زیر بیان فرمایید:

1 ـ تصرّف در اموال منقول و غیرمنقول متوفّى توسط داماد یا یکى از ورّاث او، چه حکمى دارد؟

2 ـ غذا خوردن داماد یا یکى از ورثه در خانه او چه حکمى دارد؟

3 ـ تصرّفات قبلى این افراد در اموال میت و غذا خوردن آنها در خانه متوفّى چه حکمى دارد؟

ج: اگر میّت وصیت کند که مقدارى از دارایى او به عنوان خمس پرداخت شود یا ورثه یقین پیدا کنند که وى مقدارى خمس بدهکار است، تا وصیت میت و یا خمسى را که بر عهده دارد از ما ترک او ادا نکنند، نمى‏توانند در ترکه او تصرّف نمایند، و تصرّفات آنان قبل از عمل به وصیت وى یا پرداخت دین او، نسبت به مقدار وصیت یادین در حکم غصب است و نسبت به تصرّفات قبلى نیز ضامن هستند.
قرض، حقوق ماهیانه، بیمه، و بازنشستگى‏

س 865: آیا بر کارمندانى که گاهى مقدارى مال از مخارج سالانه آنها زیاد مى‏آید، با توجه به اینکه بدهى‏هاى نقدى و قسطى دارند، خمس واجب است؟

ج: اگر بدهى بر اثر قرض کردن در طول سال براى مخارج همان سال یا خرید بعضى از مایحتاج سال به‌صورت نسیه باشد، در صورتى که بخواهد دین خود را از منافع همان سال ادا نماید، مقدار دین از باقى‌مانده درآمد آن سال استثنا مى‏شود، و در غیر این صورت، تمام درآمد باقى‌مانده خمس دارد.

س 866: آیا قرضى که براى حج تمتع گرفته مى‏شود باید خمس آن داده شده باشد و بعد از پرداخت خمس، باقى‌مانده آن براى مخارج حج پرداخت شود؟

ج: مالى که قرض گرفته مى‏شود، خمس ندارد.

س 867: من در خلال پنج سال مبلغى را به بنیاد مسکن جهت گرفتن زمینى به امید تأمین مسکن پرداخت کردم، ولى تاکنون تصمیمى براى واگذارى زمین گرفته نشده است، لذا تصمیم دارم، آن مبالغ را از بنیاد مسکن باز پس بگیرم، با توجه به اینکه قسمتى از آن را قرض گرفته‏ام و قسمتى را هم از فروش فرش خانه‏ام و باقى‌مانده آن را هم از حقوق همسرم که معلّم است، تهیه کرده‏ام، امیدوارم به دو سؤال ذیل پاسخ فرمایید.

1 ـ اگر بتوانم مبلغ مزبور را پس بگیرم و آن را فقط براى تهیه مسکن (زمین یا خانه) مصرف کنم، آیا خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

2 ـ چه مقدار خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: در فرض مرقوم که پول از راه هدیه یا قرض یا فروش لوازم زندگى تهیه شده، خمس آن واجب نیست.

س 868: چند سال پیش از بانک وام گرفته و آن را به مدت یک سال به حساب بانکى‏ام واریز کردم، و بدون آنکه موفق به استفاده از آن وام شوم، هر ماه قسط آن را مى‏پردازم، آیا به این وام، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: خمس آن مقدار از وام مزبور که اقساط آن را تا سر سال خمسى از منفعت کسب خود پرداخت کرده‏اید، واجب است.

س 869: اینجانب مبالغى به خاطر ساختمان منزل بدهکار هستم و این بدهکارى تا دوازده سال طول خواهد کشید، خواهشمندم مرا در رابطه با موضوع خمس راهنمایى فرمایید که آیا این بدهى از درآمد سال استثناء مى‏شود؟

ج: اقساط بدهى ساخت مسکن و مانند آن را هرچند مى‏توان از درآمد کسب همان سال پرداخت نمود، ولى در صورت عدم پرداخت، از درآمد آن سال استثنا نمى‏شود، بلکه به باقى‌مانده درآمد سر سال خمسى، خمس تعلّق مى‏گیرد.

س 870: کتابهایى که دانشجو از مال پدر خود یا از وامى که دانشگاه به دانشجویان مى‏دهد، مى‏خرد و منبع درآمدى هم ندارد، آیا خمس دارد؟ در صورتى که بداند پدر خمس پول کتابها را نداده، آیا پرداخت خمس آن واجب است؟

ج: کتابهایى که با پول وام و یا با پولى که پدر به او بخشیده، خریده شده است، خمس ندارد مگر آنکه یقین داشته باشد که عین پولى که پدر به او بخشیده، متعلّق خمس است که در این صورت پرداخت خمس آن واجب است.

س 871: اگر شخصى مبلغى را قرض بگیرد و نتواند آن را قبل از آن سال ادا کند، آیا پرداخت خمس آن بر عهده قرض دهنده است یا قرض گیرنده؟

ج: بر قرض گیرنده خمس مال قرضى واجب نیست، ولى قرض دهنده اگر مال قرضى را از درآمد سالیانه کارش و قبل از پرداخت خمس آن قرض داده است، در صورتى که بتواند تا آخر سال قرضش را از بدهکار بگیرد، واجب است که هنگام رسیدن سال خمسى‏اش خمس آن را بپردازد، و اگر نتواند قرض خود را تا پایان سال بگیرد، فعلاً پرداخت خمس آن واجب نیست، لیکن هر وقت آن را وصول کرد باید خمس آن را بدهد.

س 872: افراد بازنشسته که همچنان حقوق ماهیانه دریافت مى‏کنند، آیا باید خمس حقوقى را که در طول سال دریافت مى‏کنند، بپردازند؟

ج: در صورتى که از مخارج سال اضافه بیاید، پرداخت خمس آن واجب است.

س 873: اسیرانى که به پدر و مادر آنان از طرف جمهورى اسلامى در طول مدت اسارت، حقوق ماهیانه پرداخت شده و در بانک پس‌انداز گشته است، آیا به مال مزبور خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟

ج: پول مذکور خمس ندارد.

س 874: من به شخصى مبلغى پول بدهکارم، اگر سر سال برسد وطلبکار قرض خود را مطالبه نکند و مقدارى از درآمد سالانه که با آن مى‏توانم قرض خود را ادا کنم، نزد من موجود باشد، آیا این بدهى از درآمد سالانه استثناء مى‏شود یا خیر؟

ج: بدهى اعم از اینکه بر اثر قرض گرفتن باشد و یا بر اثر خرید نسیه لوازم خانگى، اگر به خاطر تأمین مخارج سالانه زندگى همان سال درآمد باشد اگر بخواهد پرداخت نماید، از درآمد سال کسر مى‏شود، ولى اگر براى بدهى‏هاى سالهاى قبل باشد، هرچند مصرف درآمد سالانه براى پرداخت آن جایز است، ولى اگر تا پایان سال پرداخت نشود از درآمد سالانه استثنا نمى‏شود.

س 875: آیا خمس بر کسى که مالى در حساب سالانه‏اش باقى مانده، و در حالى سال خمسى‏اش رسیده که بدهکار است، با توجه به اینکه چند سال براى پرداخت قرضش فرصت دارد، واجب است؟

ج: بدهى پرداخت نشده چه بدون مدت باشد و چه مدت دار، از درآمد سالانه استثنا نمى‏شود، مگر این که براى تأمین هزینه‏هاى سال درآمد باشد که از درآمد آن سال مقدارى را که مى‏خواهد صرف بدهى خود کند، استثنا مى‏شود و به معادل آن از درآمد سالانه، خمس تعلّق نمى‏گیرد.

س 876: آیا به مالى که شرکت‏هاى بیمه بر اساس قرارداد براى جبران خسارت به بیمه شده پرداخت مى‏کنند، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: پولى که شرکتهاى بیمه به فرد بیمه شده پرداخت مى‏کنند، خمس ندارد.

س 877: در سال گذشته مبلغى را قرض گرفته و با آن زمینى خریدم به این امید که افزایش قیمت پیدا کند و بعد از فروش آن و خانه مسکونى فعلى‌ام، مشکل مسکن خود را در آینده حل کنم، اکنون سال خمسى من فرا رسیده، سؤال من این است که آیا مى‏توانم آن بدهى را از منفعت کسب سال گذشته‏ام که خمس به آن تعلّق گرفته، استثنا کنم یا خیر؟

ج: با فرض این که قرض مزبور جهت خرید زمین براى فروش آن در آینده بوده است، از منفعت کسب سالى که در آن قرض گرفته‏اید، استثناء نمى‏شود، و پرداخت خمس درآمد سالانه کسب که از مخارج آن سال زیاد آمده، واجب است.

س 878: من از بانک مقدارى وام گرفتم که وقت پرداخت آن بعد از تاریخ سال خمسى‏ام فرا مى‏رسد و مى‏ترسم که اگر آن مبلغ را امسال نپردازم، سال آینده قادر به اداى آن نباشم، تکلیف من هنگام رسیدن سال خمسى ام در رابطه با پرداخت خمس چیست؟

ج: اگر درآمد سال را پیش از پایان آن در پرداخت قرض خود مصرف کنید و قرض هم براى افزایش سرمایه نباشد، خمس ندارد، ولى اگر قرض براى افزایش سرمایه باشد و یا قصد پس‌انداز درآمد سالانه را داشته باشید، پرداخت خمس آن بر شما واجب است.

س 879: معمول است که براى اجاره خانه مقدارى پولِ پیش پرداخت مى‏کنند، اگر این پول از منابع کسب باشد، و چند سال در نزد صاحب خانه بماند آیا پس از دریافت بلافاصله باید خمس آن پرداخت شود و در صورتى که بخواهد با همان پول در جاى دیگر منزل اجاره کند، چطور؟

ج: خمس تعلّق مى‌گیرد ولى اگر به این پول براى اجاره منزل نیاز دارد مى‌تواند خمس آن را دستگردان کند و پس از رفع نیاز پرداخت نماید.
فروش خانه، وسائل نقلیه و زمین‏

س 880: آیا به خانه‏اى که قبلاً با مالى که خمس آن داده نشده، ساخته شده، خمس تعلّق مى‏گیرد؟ بر فرض وجوب پرداخت خمس، آیا خمس بر اساس قیمت فعلى محاسبه مى‏شود یا قیمت زمان ساخت آن؟

ج: اگر خانه از درآمد بین سال براى زندگى و سکونت ساخته شده و پس از سکونت در آن به فروش رفته است، پول فروش آن خمس ندارد، ولى اگر از درآمدى که سال بر آن گذشته، ساخته شده است، خمس پولى که در ساخت آن هزینه شده، باید پرداخت شود.

س 881: مدتى قبل آپارتمان مسکونى خود را فروختم. این معامله هم زمان با رسیدن سال خمسى من بود و چون خود را موظف به اداى حقوق شرعى مى‏دانم، بر اثر شرایط خاص زندگى‏ام در این رابطه با مشکل مواجه شده‏ام، امیدوارم مرا در این رابطه راهنمایى فرمایید.

ج: اگر خانه مسکونى فروخته شده را با پولى که خمس نداشته و یا با درآمد بین سال خریده‏اید، پول فروش آن در هر صورت خمس ندارد.

س 882: خانه نیمه سازى در یکى از شهرها دارم که به علت سکونت در ساختمان‌هاى دولتى نیازى به آن ندارم، لذا قصد دارم آن را فروخته و با پول آن ماشینى براى استفاده شخصى بخرم، آیا به پول آن خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر خانه ‏مزبور را از درآمد سالانه ‏و در بین ‏سال ‏به قصد سکونت‏ در آن ساخته ‏یا خریده‏اید، و در همان سال آن را فروخته‏اید پول فروش آن اگر در همان سال فروش در مؤونه زندگى‏ مصرف شود، خمس ندارد، و همچنین اگر بعد از سکونت در آن، در سال بعد آن را فروخته باشید، پول فروش آن خمس ندارد.

س 883: تعدادى درب پروفیلى براى خانه مسکونى‏ام خریدارى کردم، ولى بعد از دو سال به علت عدم تمایل به استفاده، آنها را فروخته و پولش را به حساب شرکت آلومینیوم واریز کردم تا به جاى دربهاى قبلى، به همان قیمت براى من دربهاى آلومینیومى بسازد، آیا به آن پول خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: در فرض مرقوم، پول فروش آن خمس ندارد.

س 884: مبلغ صد هزار تومان به مؤسسه‏اى پرداخت نمودم تا در آینده زمین مسکونى به من تحویل دهد و الآن یک سال از آن مى‏گذرد و از طرفى قسمتى از آن پول مال خودم است و قسمت دیگر را قرض کرده و مقدارى از قرض را هم پرداخته‏ام، آیا به آن خمس تعلّق مى‏گیرد؟ مقدار آن چقدر است؟

ج: اگر گرفتن زمین براى ساخت مسکن مورد نیاز متوقف بر پیش پرداخت مقدارى از پول آن باشد، مبلغ پرداخت شده خمس ندارد، حتى اگر از درآمد کسب شما باشد.

س 885: اگر شخصى خانه خود را فروخته و پول آن را براى استفاده از سود آن در بانک بگذارد و سپس سال خمسى اش فرا برسد، چه حکمى دارد؟ و اگر این پول را براى خرید خانه، پس‌انداز نماید، چه حکمى دارد؟

ج: اگر خانه را از درآمد سالانه شغلى براى سکونت و به حساب مخارج سالانه، ساخته یا خریده و بعد از سال خمسى آن را فروخته باشد، پول فروش آن در هر صورت خمس ندارد.

س 886: آیا به اموالى که به تدریج براى خرید خانه یا سایر مایحتاج زندگى پس‌انداز مى‏شود، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر خرید مایحتاج ضرورى زندگى برحسب وضع مالى شخص متوقّف بر پس‌انداز درآمد سال باشد، و بنا دارد پس‌اندازها را در آینده نزدیک (تا چند روز) صَرف خرید مایحتاج ضرورى زندگى نماید، خمس ندارد.

س 887: چند سال پیش ماشینى خریدم که در حال حاضر فروش آن به چندین برابر قیمت ممکن است، با توجه به اینکه پول خرید آن، مخمّس نبوده است، و در صورت فروش و گرفتن قیمت فعلى آن، مى‏خواهم خانه‏اى براى سکونت بخرم، آیا به مجرد دریافت پول، همه آن خمس دارد یا فقط به پولى که با آن ماشین را خریده‏ام، خمس تعلّق مى‏گیرد و مقدار باقى‌مانده که همان مقدار افزایش قیمت ماشین است، جزء درآمد سال فروش ماشین محسوب مى‏شود که اگر تا پایان سال فروش در مخارج زندگى مصرف نشود، خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر ماشین‏ جزء مؤونه شما باشد و آن‏ را از درآمد بین ‏سال جهت‏ استفاده ‏شخصى زندگى‏ خریده ‏باشید، پول فروش آن خمس ندارد. ولى اگر ماشین را براى کار کردن خریده‏اید، در صورتى که با مال قرضى یا نسیه خریده باشید، فقط خمس مالى که براى اداى دین صرف کرده‏اید، واجب‏ است، البته در مورد تنزل ارزش پول احوط مصالحه با حاکم شرع است و اگر آن ‏را با عین درآمدى که خمس به آن تعلّق گرفته ولى پرداخت نشده، خریده‏اید، باید خمس تمام پول فروش آن‏ را بپردازید.

س 888: من مالک خانه بسیار محقّرى هستم، و به عللى تصمیم به خرید خانه دیگرى گرفتم، ولى به علت بدهى مجبور به فروش ماشینى که از آن استفاده مى‏کردم و گرفتن مبلغى وام از بانک استان و صندوق قرض‌الحسنه شهرمان شدم تا بتوانم پول خانه را بپردازم، با توجه به اینکه ماشین را قبل از تاریخ سال خمسى‌ام فروخته و پول آن را براى پرداخت مقدارى از بدهى‌هایم مصرف کرده‏ام، آیا به پول حاصل از فروش ماشین خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟

ج: در فرض سؤال، پول حاصل از فروش ماشین خمس ندارد.

س 889: خانه، ماشین و لوازم مورد نیاز انسان یا خانواده او که از درآمد سال خریده شده است، اگر در اثر ضرورت و یا به منظور تبدیل به جنس بهتر فروخته شود، از جهت خمس چه حکمى دارد؟

ج: پول حاصل از فروش چیزى که از مؤونه بوده، خمس ندارد.

س 890: اگر خانه یا ماشین یا غیر آنها از احتیاجات زندگى با پولى که خمس آن پرداخت شده، جهت استفاده شخصى نه به قصد استفاده از آنها براى فروش یا تجارت خریدارى شده و سپس به علتى فروخته شود، آیا به اضافه قیمت آنها که بر اثر افزایش قیمت بازار بوده، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: سود حاصل از افزایش قیمت در فرض سؤال، خمس ندارد.
گنج، معدن و مال حلال مخلوط به حرام‏

س 891: نظر حضرتعالى درباره گنجى که افراد در زمینى که مالک آن هستند، پیدا مى‏کنند، چیست؟

ج: میزان در این گونه امور مقررات نظام جمهورى اسلامى است.

س 892: اگر مقدارى سکّه نقره که تاریخ آن به حدود صد سال پیش بر مى‏گردد، از زیر خاک ساختمان ملکى شخصى پیدا شود، آیا این سکّه‏ها متعلّق به مالک فعلى آن ساختمان مانند وارث قانونى یا خریدار است یا خیر؟

ج: حکم گنج را دارد که قبلاً بیان شد.

س 893: شبهه زیر براى ما مطرح شده است:

با توجه به اینکه خمس معادن استخراج شده در این زمان نیز واجب است، زیرا وجوب خمس معادن نزد فقهاى گرانقدر از احکام مسلم است، حکم معادنى که دولت آن را استخراج مى‏کند با التفات به اینکه مجرد اقدام دولت به انفاق آن میان مسلمانان بلاد اسلامى مانع از وجوب خمس نیست چیست؟ زیرا استخراج معادن یا توسط حکومت بالاصاله صورت مى‏گیرد و آن را به مصرف ملت مى‏رساند، در این حالت دولت مانند شخصى است که اقدام به استخراج معادن نموده و سپس آنها را به شخص دیگرى مى‏بخشد یا هدیه مى‏دهد و یا بر او تصدق مى‏کند، در هر صورت اطلاق ادله خمس شامل این فرض نیز مى‏شود زیرا دلیلى بر تقیید وجود ندارد، و یا اینکه حکومت به وکالت از ملت، معادن را استخراج مى‏کند که در این صورت در واقع استخراج کننده خود ملت است، در این فرض پرداخت خمس بر موکّل واجب است، و یا اینکه حکومت با ولایت بر ملت، معادن را استخراج مى‏نماید که در این حالت استخراج کننده یا خود ولى است یا اینکه مانند نیابت است که بر اساس آن در واقع مولىّ علیه استخراج کننده است، به هر حال دلیلى بر خروج معادن از عمومات خمس نداریم، همانگونه که خود معدن اگر به حد نصاب برسد، متعلّق خمس است و مثل سایر درآمدهاى شغلى نیست که با مصرف کردن یا هبه آن، جزء مؤونه سال محسوب گردد و از وجوب خمس استثنا شود، نظر حضرتعالى درباره این مسأله مهم چیست؟

ج: از شرایط وجوب خمس در معادن این است که شخص یا اشخاصى با مشارکت با یکدیگر آن را استخراج کنند، مشروط بر اینکه سهم هر یک به حد نصاب برسد و آنچه استخراج شده، ملک آنها شود، و معادنى که دولت استخراج مى‏کند، نظر به اینکه ملک خاص شخص یا اشخاص نیست، بلکه ملک جهت است لذا شرط وجوب خمس را دارا نیست و در نتیجه جایى براى وجوب خمس بر دولت و حکومت باقى نمى‏ماند، و این استثنایى بر وجوب خمس در معدن نیست. بله، معادنى که توسط شخص خاصى یا با مشارکت اشخاص با یکدیگر استخراج مى‏شود، خمس در آن واجب است، مشروط بر اینکه آنچه آن شخص استخراج کرده و یا سهم هر یک از اشخاصى که با مشارکت با یکدیگر اقدام به استخراج کرده‏اند، بعد از کم کردن هزینه‏هاى استخراج و تصفیه، به مقدار بیست دینار طلا یا دویست درهم نقره یا معادل قیمت یکى از آن دو باشد.

س 894: اگر مال حرامى با مال انسان مخلوط شود، آن مال چه حکمى دارد و چگونه حلال مى‏شود و در صورت علم به حرمت یا عدم علم به آن وظیفه انسان چیست؟

ج: اگر یقین به وجود مال حرام در اموالش دارد، ولى مقدار دقیق آن را نمى‏داند و صاحب آن را هم نمى‏شناسد، راه حلال کردن آنها این است که خمس آن را بپردازد، ولى اگر شک در مخلوط شدن مال حرام با اموال خود داشته باشد، چیزى بر عهده او نیست.

س 895: قبل از رسیدن سر سال خمسى‌ام، مبلغى پول به شخصى قرض دادم، آن فرد قصد داشت آن پول را به کار بیندازد و سود آن بین ما بالمناصفه تقسیم شود، با توجه به اینکه آن مال در حال حاضر در دست من نیست و خمس آن را هم نپرداخته‏ام، نظر حضرتعالى در این‌باره چیست؟

ج: اگر آن مال را قرض داده‏اید و سر سال خمسى قابل وصول نیست، فعلاً خمس آن بر شما واجب نیست، بلکه هنگامى واجب مى‏شود که آن را دریافت کنید، ولى در این صورت شما حقى در سود حاصل از کار قرض گیرنده ندارید، و اگر چیزى از او مطالبه نمایید، ربا و حرام است، و اگر آن مال را به عنوان سرمایه مضاربه به او داده‏اید، بر اساس قرارداد، در سود آن شریک هستید و واجب است که خمس سرمایه را بپردازید.

س 896: من در بانک کار مى‏کنم، براى شروع به کار از روى اجبار مبلغ پانصد هزار تومان را در بانک به ودیعه گذاشتم، این مبلغ به اسم خودم و در یک حساب بلند مدت است که هر ماه سود آن به من پرداخت مى‏شود، آیا پرداخت خمس این مال که درحساب بانکى گذاشته شده واجب است؟ قابل ذکر است که این پول به مدت چهار سال است که در بانک گذاشته شده است.

ج: اگر پس گرفتن این مبلغ در حال حاضر ممکن نیست تا آن را پس نگرفته‏اید، خمس آن واجب نیست. ولى سود سالانه آن در زائد بر مؤونه سال خمس دارد.

س 897: روشى براى سپرده‌گذارى اموال در بانک‏ها وجود دارد که براساس آن هیچ‌گاه پول به دست استفاده کننده نمى‏رسد، ولى به حساب او در بانک طبق شماره معیّنى واریز مى‏شود، آیا به این اموال خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟

ج: اگر مالى را که نزد بانک به ودیعه گذاشته‏اید از منافع کسب شما باشد و هنگام رسیدن سال خمسى گرفتن آن مبلغ از بانک براى شما ممکن باشد، واجب است خمس آن در سر سال خمسى، پرداخت شود.

س 898: آیا خمس مالى که مستأجر به عنوان رهن به موجر مى‏دهد، بر عهده مستأجر است یا موجر؟

ج: اگر از منفعت کسب مستأجر باشد، بر او واجب است که بعد از گرفتن آن از موجر، خمس آن را بپردازد، و خمس آن بر عهده موجر که آن مال را به عنوان قرض مى‏گیرد، واجب نیست.

س 899: حقوق ماهیانه کارمندان که پرداخت آن توسط دولت چند سال به تأخیر افتاده، آیا هنگام دریافت، جزء درآمدهاى همان سال (سال دریافت) محسوب مى‏شود و محاسبه خمس آن در سر سال خمسى واجب است یا اینکه به این مال اصلاً خمس تعلّق نمى‏گیرد؟

ج: حقوق معوقه از درآمدهاى سال دریافت آن محسوب مى‏شود و در مقدار زائد بر مخارج آن سال، خمس واجب است.
مؤونه‏

س 900: شخصى داراى کتابخانه‏اى شخصى است که مدتى از آن کتابها استفاده مى‏نموده است، فعلاً چند سال است که از آن استفاده نمى‏کند، ولى احتمال مى‏دهد که در آینده از آن بهره ببرد، آیا در مدتى که از کتابها استفاده نمى‏کند، به آن خمس تعلّق مى‏گیرد؟ و آیا در تعلّق خمس، فرقى بین اینکه خودش خریده باشد یا پدرش، وجود دارد؟

ج: اگر کتابها در زمان خرید آن مورد نیاز او براى مراجعه و مطالعه بوده و مقدار آن هم مناسب شأن عرفى او باشد، خمس ندارد، حتى اگر پس از سال اول از آن استفاده نکند. همچنین اگر کتابها به او ارث رسیده و یا از طرف پدر و مادر و یا دیگران به او هدیه شده باشد، خمس به آن تعلّق نمى‏گیرد.

س 901: آیا به طلایى که شوهر براى همسرش مى‏خرد، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، از مؤونه سال محسوب مى‏شود و خمس ندارد.

س 902: آیا به پولى که براى خرید کتاب از نمایشگاه بین‏المللى کتاب در تهران قبل از تحویل آن پرداخت شده، ولى هنوز کتابها ارسال نشده است، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر کتابهاى مزبور، مورد نیاز و به مقدار متناسب با شأن عرفى شخص باشد، خمس ندارد.

س 903: اگر فردى زمین دومى که مناسب شأن او و مورد نیاز جهت ساختمان مسکن براى عائله اوست داشته باشد، ولى در طول سال خمسى قدرت ساخت آن را ندارد و یا در یک سال نمى‏تواند آن را تکمیل کند، آیا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟

ج: در عدم وجوب خمس، در زمینى که براى ساخت مسکن بدان نیاز دارد، فرقى بین اینکه یک قطعه باشد یا چند قطعه، و یا یک مسکن باشد یا چند مسکن، وجود ندارد، بلکه ملاک، صدق عنوان نیاز به آن به مقتضاى موقعیت و شأن عرفى وى و همچنین وضع مالى او براى ساخت تدریجى آن است.

س 904: یک سرویس ظروف منزل وجود دارد، آیا استفاده از بعضى از آنها براى عدم تعلّق خمس به آن کافى است؟

ج: معیار عدم تعلّق خمس به لوازم منزل، صدق عنوان نیاز به آن مطابق با شأن عرفى مناسب با انسان است، هرچند در طول سال از آن استفاده نشود.

س 905: اگر فرش و ظرفها اتفاقاً در طول سال مورد استفاده قرار نگیرد، ولى براى استفاده میهمان به آنها نیاز باشد، آیا خمس در آنها واجب است؟

ج: در فرض سؤال خمس در آنها واجب نیست.

س 906: با توجه به فتواى امام خمینى(قدّس‏سرّه) در مسأله جهیزیه عروس که دختر هنگام ازدواج به خانه شوهر مى‏برد، اگر در منطقه‏اى رسم براین باشد که خانواده داماد اقدام به تهیه و تأمین اثاثیه و لوازم خانه کنند و به مرور زمان و به تدریج به تهیه آن لوازم بپردازند و سال بر آنها بگذرد، چه حکمى دارد؟

ج: اگر تهیه اثاث و لوازم زندگى براى آینده، عرفاً جزء مؤونه محسوب شود، خمس ندارد.

س 907: آیا استفاده از یک جلد از دوره کتابى که از چندین جلد تشکیل شده (مانند وسائل الشیعه) باعث ساقط شدن خمس تمام آن دوره مى‏شود یا اینکه باید از هر جلد کتاب یک صفحه خوانده شود؟

ج: اگر مجموع آن دوره مورد نیاز باشد و یا خرید جلدى که به آن احتیاج است متوقف بر خرید دوره کامل آن باشد، خمس ندارد، در غیر این صورت باید خمس مجلّداتى که الآن مورد نیاز نیست، پرداخت شود، و مجرد خواندن یک صفحه از هر جلد کتاب، براى ساقط شدن خمس کافى نیست.

س 908: داروهایى که از درآمد وسط سال خریده شده و پول آن توسط سازمان تأمین اجتماعى پرداخت مى‏شود، اگر بدون فاسد شدن تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس به آن تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟

ج: اگر خرید داروها جهت استفاده از آن در مواقع نیاز باشد و در معرض احتیاج هم باشد، خمس ندارد.

س 909: شخصى خانه‏اى براى سکونت ندارد و براى خرید مسکن یا تهیه مایحتاج زندگى، مالى را پس‏انداز کرده است، آیا این مبلغ خمس دارد؟

ج: مال پس‌انداز شده از منفعت کسب اگر براى تأمین هزینه‏هاى زندگى باشد، سر سال خمسى، خمس دارد مگر این که پس‌انداز براى تهیّه لوازم ضرورى زندگى و یا تأمین هزینه‏هاى لازم باشد که در این صورت اگر بعد از سال خمسى در آینده نزدیک (تا چند روز) در راه‏هاى مذکور مصرف شود، خمس ندارد.

س 910: همسر من قالى مى‏بافد که سرمایه آن متعلّق به خود ماست و براى تهیه آن قرض گرفته‏ایم، در حال حاضر قسمتى از فرش بافته شده است و از آنجا که سال خمسى من به پایان رسیده، آیا پس از تمام شدن فرش و فروش آن براى تهیه احتیاجات خانه، به مقدار بافته شده خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟ سرمایه ما از جهت خمس چه وضعیتى دارد؟

ج: پس از استثناى سرمایه که قرض است از قیمت فروش قالى، باقى‌مانده جزء سود سال فروش محسوب مى‏شود، بنا بر این اگر در سالى که بافت قالى تمام و فروخته شده، در مخارج زندگى مصرف شود، خمس ندارد.

س 911: تمام دارایى من ساختمان سه طبقه‏اى است که هر طبقه آن دو اتاق دارد. در یک طبقه من زندگى مى‏کنم و در دو طبقه دیگر فرزندانم سکونت دارند، آیا به این خانه در حال حیات من خمس تعلّق مى‏گیرد یا اینکه بعد از وفات من خمس دارد تا به ورثه‏ام وصیت کنم که بعد از مردنم خمس آن را بپردازند؟

ج: ساختمان مورد سؤال خمس ندارد، البته کسى که حساب سال نداشته است باید به نحوى مصالحه نماید.

س 912: خمس لوازم منزل چگونه محاسبه مى‏شود؟

ج: لوازمى که با استفاده از آنها عین آن باقى مى‏ماند مثل فرش و غیر آن، خمس ندارد. ولى از نیازهاى مصرفى روزمره مانند برنج و روغن و غیر آنها، آنچه اضافه بیاید و تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس دارد.

س 913: شخصى خانه ملکى براى سکونت ندارد، لذا زمینى خریده تا در آن خانه‏اى براى خودش بسازد، ولى چون پول کافى براى ساخت نداشته، سال بر آن گذشته و آن را به فروش هم نرسانده است، آیا خمس آن واجب است؟ بر فرض وجوب، آیا خمس پول خرید را باید بپردازد یا قیمت فعلى زمین را؟

ج: اگر زمین را از منفعت کسب سال، براى ساخت مسکن مورد نیاز، خریده باشد، خمس ندارد.

س 914: در سؤال قبلى، اگر آن شخص شروع به ساختن خانه کند، ولى قبل از اتمام آن، سال خمسى برسد، آیا خمس آنچه در مصالح ساختمان مصرف کرده، واجب است؟

ج: در فرض سؤال، خمس ندارد.

س 915: اگر شخصى براى آینده فرزندانش، با اینکه خودش در طبقه اول زندگى مى‏کند، اقدام به ساختن طبقه دوم کند، آیا با وجود عدم نیاز به آن تا چند سال دیگر پرداخت خمس آنچه در آن خرج کرده، واجب است؟

ج: اگر ساختن طبقه دوم براى آینده فرزندانش در حال حاضر از مخارج مناسب با شأن عرفى وى محسوب شود، آنچه به مصرف رسانده است، خمس ندارد و در صورتى که این چنین نباشد و در حال حاضر هم، نه خودش و نه فرزندانش به آن نیاز ندارند، پرداخت خمس آن واجب است.

س 916: شما مى‏فرمایید آنچه از مخارج سال محسوب مى‏شود، خمس ندارد، پس شخصى که خانه‏اى براى سکونت ندارد، ولى مالکِ قطعه زمینى است که یک سال یا بیشتر بر آن گذشته و او نمى‏تواند آن را بسازد، پس چرا این از مخارج او محسوب نمى‏شود؟ امیدواریم توضیح بفرمایید.

ج: اگر زمین را براى ساخت مسکن مورد نیاز، در آن، از درآمد بین سال خریده باشد، جزء مخارج کنونى وى محسوب مى‏شود و خمس آن واجب نیست.

س 917: سر سال خمسى من اول شهریور است، معمولاً امتحانات دانشگاهها و مدارس در اردیبهشت و خرداد برگزار مى‏شود و بعد از شش ماه، اجرت اضافه‏کارى ما در ایام امتحانات پرداخت مى‏شود، خواهشمندم توضیح فرمایید که اگر اجرت کارى را که قبل از پایان سال خمسى انجام داده‏ام، بعد از پایان سال دریافت کنم، آیا خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: حقوق معوّقه، جزئى از درآمدهاى سال دریافت آن محسوب مى‏شود نه سال اضافه‌کارى، و اگر در هزینه‏هاى سالِ دریافت مصرف شود، خمس ندارد.

س 918: گاهى لوازم منزل مثل یخچال به قیمتى کمتر از قیمت بازار به ما فروخته مى‏شود، این لوازم در آینده یعنى پس از ازدواج مورد نیاز ماست، با توجه به اینکه بعد از ازدواج باید آنها را به چند برابر قیمت فعلى تهیه کنیم، آیا به آنها که در حال حاضر بدون استفاده در خانه مانده است، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر آنها را با منفعت کسب سال براى استفاده در آینده خریده‏اید و در سال خرید مورد نیاز شما نبوده، باید خمس قیمت عادلانه آن را در سر سال خمسى بپردازید، مگر آنکه به علت عدم توانایى از تهیه یک باره آن هنگام نیاز، ناگزیر از تهیه تدریجى و نگهدارى آن براى زمان احتیاج باشید، و مقدار آن هم به اندازه شأن عرفى شما باشد، که در این صورت جزء مؤونه محسوب مى‏شود و خمس ندارد.

س 919: مبالغى را که انسان براى امور خیریه مانند کمک به مدارس، آسیب‏دیدگان از سیل و ملت فلسطین و بوسنى، انفاق مى‏کند، آیا از مؤونه سال محسوب مى‏شود و خمس ندارد؟

ج: این چنین انفاقها از مخارج سال انفاق محسوب مى‏شود و خمس ندارد.

س 920: مبلغى را در سال گذشته براى خرید فرش پس‏انداز کردیم و در اواخر آن سال به چند فرش فروشى براى خرید آن مراجعه نمودیم تا اینکه قرار شد یکى از آنان فرش مناسب با ذوق و سلیقه ما را فراهم کند، این کار تا ماه دوم سال جدید طول کشید، با توجه به اینکه سر سال خمسى من ابتداى سال هجرى شمسى است، آیا به آن مبلغ خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: مبلغ مذکور و فرش تهیه شده در فرض سؤال خمس ندارد.

س 921: تعدادى از اشخاص اقدام به تأسیس مدرسه خصوصى (غیرانتفاعى) کرده‏اند و بعد از استفاده از سرمایه کمى که اعضا داشتند، هیأت مؤسسّ تصمیم گرفت براى تأمین مخارج آن از بانک وام بگیرد و همچنین مقرر نمود که براى تکمیل سرمایه و پرداخت اقساط بانک، هریک از اعضا مبلغى را به‌طور ماهیانه بپردازد. این مؤسسه هنوز به مرحله سوددهى نرسیده است، آیا به مبلغى که اعضا ماهیانه مى‏پردازند، خمس تعلّق مى‏گیرد؟ آیا مجموع سرمایه که همان قیمت مؤسسه است، خمس دارد؟

ج: بر هر یک از اعضا واجب است خمس سهم ماهانه خود را که به عنوان سرمایه شرکت مى‏پردازند، و همچنین خمس آنچه را که در ابتدا به عنوان سهم مشارکت در تأسیس مدرسه داده‏اند، پرداخت نمایند، و پس از آنکه هر یک از اعضا خمس سهم خود از سرمایه شرکت را پرداخت نمود، دیگر مجموع سرمایه دوباره خمس ندارد.

س 922: جایى که در آن کار مى‏کنم، چند سال است مبلغى به من بدهکار است که تاکنون آن را نپرداخته است، آیا به این مبلغ به مجرّد دریافت آن خمس تعلّق مى‏گیرد یا اینکه باید یک سال بر آن بگذرد؟

ج: مبالغى که طلب دارید اگر بابت اجرت کار باشد و سر سال خمسى قابل دریافت نباشد، جزء درآمد سالِ دریافت آن محسوب مى‏شود، که اگر در همان سالِ دریافت در مؤونه مصرف شود، خمس ندارد.

س 923: آیا ملاک عدم وجوب خمس در مؤونه استفاده از آن در طول سال است یا اینکه نیاز به آن در طى سال کافى است، هرچند موردى براى استفاده از آن پیش نیاید؟

ج: ملاک در امثال لباس و فرش و مانند آن از چیزهایى که هنگام استفاده، عین آنها باقى مى‏ماند، نیاز به آنها است. ولى معیار در احتیاجات مصرفى روزانه زندگى مانند برنج و روغن و غیره، مصرف است که هر چه از مصرف سالانه آنها زیاد بیاید، خمس دارد.

س 924: شخصى براى آسایش و رفع نیازهاى خانواده‏اش اقدام به خرید ماشینى با مال غیر مخمّس و سودى که در وسط سال به دست آمده، نموده است. آیا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟ در صورتى که ماشین را براى انجام امور مربوط به کارش و یا به هر دو منظور خریده باشد، چه حکمى دارد؟

ج: ماشین اگر براى انجام امور مربوط به کار و کسب او باشد، حکم ابزار کار را در وجوب خمس دارد، ولى اگر براى رفع نیازهاى زندگى و جزء احتیاجات مناسب با شأن عرفى او باشد، خمس ندارد. البته اگر به پول خرید آن خمس تعلّق گرفته باید پرداخت شود، و در صورتى که براى هر دو منظور خریده باشد، به نسبت محاسبه شود.
دست گردان، مصالحه و مخلوط شدن خمس با غیر آن‏

س 925: افرادى هستند که خمس بر آنها واجب است، ولى تاکنون آن را نپرداخته‏اند و در حال حاضر هم توانایى پرداخت آن را ندارند و یا بر آنها بسیار دشوار است، حکم آنان در این‌باره چیست؟

ج: مجرد عدم توانایى یا دشوارى پرداخت خمس موجب برائت ذمّه و سقوط تکلیف نیست، بلکه اداى آن تا حد امکان واجب است، چنین افرادى مى‏توانند با دست گردانِ مبالغ بدهى خود با ولىّ امر خمس یا وکیل او، آن را به تدریج برحسب استطاعت خودشان از جهت مقدار و زمان بپردازند.

س 926: خانه‏اى دارم که داراى وام قسط بندى شده است و مالک محلى تجارى هستم که در آن کاسبى مى‏کنم و براى عمل به وظیفه شرعى‏ام، سال خمسى براى خود تعیین کرده‏ام، امیدوارم لطف فرموده و مرا از پرداخت خمس آن خانه معاف کنید. ولى توان پرداخت خمس محل تجارى را به‌صورت قسطى دارم؟

ج: خانه مسکونى شما در فرض سؤال‏که نسیه خریدارى شده خمس ندارد، ولى پرداخت خمس محل تجارى‏تان واجب است، مگر اینکه با پرداخت خمس کسب با بقیه وافى به هزینه زندگى شما نباشد و یا اینکه کسب با بقیه، کسبِ مناسب با شأن عرفى شما نباشد.

س 927: شخصى در خارج به سر مى‏برد که خمس اموالش را نمى‏پرداخته است و خانه‏اى با مال غیر مخمّس خریده که در حال حاضر مال کافى براى اداى خمس آن ندارد، ولى هرسال مقدارى بیشتر از خمس به جاى خمسى که بدهکار است مى‏پردازد، آیا این کار او صحیح است یا خیر؟

ج: در فرض سؤال باید خمسى را که برعهده دارد، دست گردان کند تا بعداً آن را به تدریج بپردازد، و در مورد آنچه تا به حال پرداخته، به یکى از وکلاى ما مراجعه نماید.

س 928: شخصى چندین سال است که خمس درآمد سالانه خود را نمى‏پرداخته، و فعلاً نمى‏داند چه مقدار بدهى از این بابت دارد، او در حال حاضر چگونه مى‏تواند خود را از خمس برى‏الذمّه نماید؟

ج: واجب است تمام اموالى را که خمس به آنها تعلّق گرفته، حساب کند و خمس آنها را بپردازد، و در موارد مشکوک باید با ولىّ امر خمس یا وکیل او مصالحه نماید.

س 929: من جوانى هستم که با خانواده‏ام زندگى مى‏کنم، پدرم خمس و زکاتش را نمى‏پردازد، حتى خانه‏اى را با مال ربوى ساخته است و حرام بودن غذایى که در خانه مى‏خورم، آشکار است. با توجه به اینکه نمى‏توانم از خانواده‏ام جدا شوم، امیدوارم تکلیف مرا در این‌باره بیان فرمایید.

ج: بر فرض که یقین داشته باشید که اموال پدرتان مخلوط با رباست و یا او خمس و زکات خود را نمى‏پردازد، لازمه‏اش یقین به حرمت چیزى که او مصرف مى‏کند و یا اموال وى که شما در آن تصرّف مى‏کنید، نیست، و تا یقین به حرمت این اموال پیدا نکرده‏اید، استفاده از آن براى شما اشکال ندارد. البته، اگر یقین به حرام بودن آنچه از اموال او مصرف مى‏کنید، داشته باشید، استفاده از آن براى شما جایز نیست مگر آنکه جدایى از خانواده و قطع رابطه با آنان براى شما، حرجى باشد که در این صورت استفاده از اموال مخلوط به حرام آنان اشکال ندارد، ولى ضامن خمس، زکات و مال دیگران که در اموال مورد مصرف شما وجود دارد، هستید.

س 930: من اطمینان دارم که پدرم خمس و زکاتش را نمى‏پردازد، و وقتى به او تذکر مى‏دهم، در پاسخ مى‏گوید که ما مستحق هستیم و خمس و زکاتى بر ما واجب نیست، حکم این مسأله چیست؟

ج: اگر پدرتان مالى که خمس و زکات به آن تعلّق بگیرد، نداشته باشد، خمس و زکات بر او واجب نیست و تحقیق در این زمینه بر شما لازم نیست.

س 931: ما با اشخاصى معامله مى‏کنیم که خمس نمى‏دهند و حساب سال هم ندارند، با آنان خرید و فروش داریم و به دیدن آنان رفته و با آنان غذا مى‏خوریم، این مسأله چه حکمى دارد؟

ج: اگر یقین به وجود خمس در اموالى دارید که از طریق خرید و فروش از آنان گرفته‏اید و یا هنگام رفتن نزد آنان، مصرف مى‏کنید، معامله در مقدار خمس موجود در اموالى که از طریق خرید و فروش از آنان مى‏گیرید، فضولى است و احتیاج به اجازه ولىّ امر خمس یا وکیل او دارد، و تصرّف در اموال ایشان براى شما جایز نیست مگر اینکه ترک معاشرت و خوددارى از خوردن غذاى آنان و تصرّف در اموالشان براى شما حرجى باشد که در این صورت تصرّف جایز است، ولى ضامن خمس اموالى که در آنها تصرّف مى‏کنید، هستید.

س 932: اگر شخصى مالى را که خمس آن داده نشده، به مسجد ببخشد، آیا گرفتن آن مال از او جایز است؟

ج: اگر یقین به وجود خمس در آن مال دارند، گرفتن آن جایز نیست و در صورت دریافت آن، باید نسبت به خمس آن، به ولى امر خمس یا وکیل او مراجعه نمایند.

س 933: معاشرت با مسلمانانى که به امور دینى به‌خصوص نماز و خمس پایبند نیستند، چه حکمى دارد؟ آیا غذا خوردن در خانه‏هاى آنان اشکال دارد؟ در صورت اشکال داشتن، کسى که چندین بار این کار را انجام داده، چه حکمى دارد؟

ج: اگر معاشرت با آنان مستلزم تأیید ایشان در عدم التزام به امور دینى نباشد، اشکال ندارد، مگر آنکه ترک معاشرت با آنان مؤثر در اهتمام ایشان به امور دینى باشد که در این صورت واجب است که معاشرت به‌طور موقت از باب نهى از منکر ترک شود، ولى استفاده از اموال آنان از قبیل غذا و مانند آن، تا یقین به تعلّق خمس به آن نداشته باشید، اشکال ندارد.

س 934: یکى از دوستانم مرا زیاد به صرف غذا دعوت مى‏کند، به تازگى متوجه شده‏ام که شوهر او خمس نمى‏دهد، آیا خوردن غذاى کسى که خمس نمى‏دهد، براى من جایز است؟

ج: تا علم به تعلّق خمس به غذایى که در اختیار شما قرار داده مى‏شود، ندارید، خوردن آن اشکال ندارد.

س 935: فردى براى اولین بار مى‏خواهد خمس اموالش را حساب کند، خانه مسکونى که نمى‏داند با چه مالى آن را خریده، چه حکمى دارد؟ در صورتى که بداند آن را با مالى که چند سال پس‏انداز شده، خریده است، حکم آن چیست؟

ج: خانه مسکونى یا سایر لوازم زندگى را اگر احتمال مى‏دهد که با مالى که شرعاً متعلّق خمس نبوده (مانند ارث یا هبه) خریده باشد چیزى از بابت خمس آن بر او نیست، ولى اگر یقین دارد که آن را با درآمد کسب خود خریده است، لیکن نمى‏داند که آیا درآمد کسب را در بین سال صرف خرید آن کرده است یا پس از پایان سال و پیش از پرداخت خمس درآمد، باید با یکى از وکلاى ما مصالحه نماید و اگر یقین دارد خانه را از درآمد کسبى که چند سال پس‌انداز کرده است پیش از
پرداخت خمس آن خریده است، باید خمس آن درآمد پس‌انداز شده را بپردازد. و در مورد تنزّل ارزش پول احوط مصالحه با حاکم شرع است.

س 936: عالمى در یکى از شهرها مبلغى را به عنوان خمس دریافت کرده، ولى براى او انتقال عین آن مال به شما یا دفترتان مشکل است، آیا مى‏تواند آن را از طریق بانک حواله کند؟ با توجه به اینکه مالى که از بانک گرفته مى‏شود عین مالى که در آن شهر به بانک پرداخت شده، نیست؟

ج: تحویل خمس و سایر حقوق شرعى از طریق بانک اشکال ندارد.

س 937: اگر زمینى را با مال غیر مخمّس بخرم، آیا نماز خواندن در آن زمین جایز است یا خیر؟

ج: اگر زمین با عین مال غیر مخمّس خریده شده باشد، معامله به مقدار خمس، فضولى است و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است و تا آن را اجازه و تنفیذ نکند، نماز خواندن در آن جایز نیست.

س 938: اگر مشترى بداند که به عین مالى که خریده، خمس تعلّق گرفته و فروشنده آن را نپرداخته است، آیا تصرّف در آن کالا براى او جایز است؟

ج: با فرض وجود خمس در کالا، معامله به مقدار خمس فضولى و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است.

س 939: اگر صاحب مغازه‏اى نداند که مشترى که با او معامله مى‏کند، خمس مالش را پرداخته است یا خیر، آیا دادن خمس آن اموال بر او واجب است؟

ج: تا زمانى که علم به وجود خمس در پولى که مشترى به او مى‏پردازد، نداشته باشد، چیزى برعهده او نیست و وظیفه‏اى هم نسبت به فحص ندارد.

س 940: اگر مثلاً چهار نفر با هم صد هزار تومان به عنوان شراکت براى به کارگیرى در یک کار تولیدى سرمایه‏گذارى کنند و یکى از آنها خمس ندهد، آیا شراکت با او صحیح است یا خیر؟ و آیا دیگر شریکان مى‏توانند مال فردى را که خمس نمى‏دهد به عنوان قرض‏الحسنه گرفته و به کار بیاندازند؟ و به‌طور کلى اگر چند نفر با هم شریک باشند، آیا بر هر کدام از آنها واجب است خمس درآمد خود را به‌طور مستقل بپردازد یا اینکه خمس باید از صندوق مشترک پرداخت شود؟

ج: شراکت با شخصى که به سرمایه‏اش خمس تعلّق گرفته ولى آن را نپرداخته است، به مقدار خمس مال او فضولى است که باید نسبت به آن به ولىّ امر مراجعه شود، و اگر بعضى از شرکاء خمس سهم خود در سرمایه را نداده باشند، تصرّف در سرمایه مشترک جایز نیست، و هنگامى که شرکاء سود حاصل از سرمایه مشترک را دریافت مى‏کنند، هرکدام از آنان مکلّف هستند خمس مازاد بر مؤونه از سهم خود را سر سال خمسى بپردازند.

س 941: اگر شرکاى من حساب سال خمسى نداشته باشند، تکلیف من چیست؟

ج: بر هر یک از شرکاء واجب است که حقوق شرعى سهام خود را بپردازند تا تصرّفات آنان در مال مشترک حلال باشد، و اگر بقیه شریکها آن را پرداخت نمى‏کنند و انحلال شرکت و جداشدن از آنان براى شما ضررى یا حرجى باشد، مجاز هستید به شراکت خود با آنان ادامه دهید.
سرمایه‏

س 942: شرکتى از برادران فرهنگى به نام شرکت تعاونى فرهنگیان چندین سال است که تأسیس گردیده و سرمایه آن از همان ابتدا از سهم تعدادى از فرهنگیان تشکیل شده بود که هریک صد تومان پرداختند، در ابتدا سرمایه شرکت کم بود، ولى در حال حاضر با افزایش تعداد اعضا، سرمایه آن بالغ بر هجده میلیون تومان به اضافه ماشینهاى شرکت است. سود آن بین سهامداران به نسبت سهمشان تقسیم مى‏شود، و هریک از آنان براحتى مى‏تواند سهم خود را دریافت نموده و با شرکت تسویه حساب نماید. تاکنون خمس سرمایه و سود آن پرداخت نشده است، آیا با توجه به موقعیت من به عنوان رئیس هیأت ادارى شرکت، جایز است که اگر خمسى به حساب شرکت تعلّق بگیرد، اقدام به پرداخت آن کنم؟ آیا رضایت سهامداران در این‌باره شرط است؟

ج: پرداخت خمس سرمایه شرکت و سود حاصل از آن، تکلیف هریک از اعضا نسبت به سهم خود از مجموع دارایى شرکت است، و انجام این کار توسط مسئول هیأت ادارى آن، متوقف بر کسب اجازه و وکالت از سهامداران شرکت است.

س 943: تعدادى از افراد تصمیم به ایجاد صندوق قرض‏الحسنه بین خود گرفته‏اند تا هنگام نیاز به یکدیگر قرض‏الحسنه بدهند. هر عضو علاوه بر مبلغى که در ابتداى تشکیل پرداخته، بایستى هر ماه براى افزایش موجودى صندوق مبلغى را بپردازد، امیدواریم لطف فرموده چگونگى پرداخت خمس هر عضو را بیان فرمایید و در صورتى که سرمایه صندوق به‌طور دائمى به عنوان قرض در دست اعضا باشد، اداى خمس آن چگونه خواهد بود؟

ج: اگر هر یک از افراد سهامدار سهم شراکت خود را از منفعت کسب یا از حقوق خود بعد از پایان سال خمسى پرداخته باشد، واجب است خمس آن را بپردازد. ولى اگر آن را در بین سال داده است، در صورتى که دریافت آن براى او در پایان سال خمسى وى ممکن باشد، باید خمس آن را در پایان سال بدهد، و در غیر این صورت تا آن را از صندوق دریافت نکرده، پرداخت خمس آن بر او واجب نیست.

س 944: آیا صندوق قرض‏الحسنه شخصیت حقوقى مستقلى دارد؟ اگر داشته باشد، آیا به سود حاصل، خمس تعلّق مى‏گیرد؟ اگر شخصیت حقوقى مستقلى نداشته باشد، کیفیت پرداخت خمس آن چگونه است؟

ج: اگر سرمایه صندوق ملک شخصى اشخاص به نحو اشتراک باشد، سود حاصل از آن، نسبت به سهم هریک از اعضا ملک شخصى او خواهد بود و باید خمس آن را در زائد برمؤونه سالش بپردازد. ولى اگر سرمایه صندوق ملک شخص یا اشخاص نباشد مثل اینکه از مال وقف عام و مانند آن باشد، سود حاصل از آن، خمس ندارد.

س 945: تعداد دوازده نفر از مؤمنین توافق کرده‏اند که هریک از آنان هرماه مثلاً بیست دینار در صندوقى بریزند، و در هر ماه یک نفر آن مبلغ را برداشته و به مصرف هزینه‏هاى شخصى خود برساند، که بعد از دوازده ماه نوبت به آخرین نفر خواهد رسید، بدین معنى که او آنچه را در این مدت پرداخته که مقدار آن دویست و چهل دینار مى‏شود، برمى‏دارد، آیا خمس بر او واجب است یا اینکه جزء مؤونه وى محسوب مى‏شود؟ اگر این فرد سال خمسى معیّنى داشته باشد و مقدارى از پولى که دریافت شده، پس از پایان سال نزد او بماند، آیا جایز است براى این قسمت از آن مبلغ، سال خمسى معیّنى قرار دهد تا از لزوم پرداخت خمس آن رهایى یابد؟

ج: آنچه را که افراد به صندوق مى‏پردازند، اگر از درآمد سالانه شان در بین سال باشد، هر آنچه را که هر یک از افراد در نوبت خود از صندوق دریافت مى‏نماید تا در مخارج سال صرف کند اگر مقدارى از آن قرض از صندوق و مقدارى معادل مبالغى باشد که از منافع همان سال به صندوق پرداخته است، خمس ندارد، ولى اگر از منافع سال قبل باشد، باید خمس آنچه را که از منافع سال قبل است، بپردازد، و اگر از منافع هر دو سال باشد، منفعت هرسالى حکم خاص خود را دارد، و چنانچه مبلغ دریافتى او از سهم خود که از منافع سال به صندوق واریز نموده، زائد بر مخارج آن سال باشد، نمى‏تواند براى رهایى از خمس مقدار زائد، سال خمسى مستقلى براى آن قرار دهد، بلکه واجب است که براى همه منافع سالانه خود یک سال خمسى قرار دهد و خمس مازاد بر مؤونه آن سال را بپردازد.

س 946: خانه‏اى را با پرداخت مبلغى به عنوان رهن اجاره کرده‏ام، آیا پس از گذشت یک سال به آن مبلغ خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: مبلغى را که به موجر قرض داده‏اید، اگر از منفعت کسب باشد، خمس دارد.

س 947: ما براى انجام کارهاى عمرانى احتیاج به هزینه زیادى داریم که پرداخت یکباره آن براى ما مشکل است، لذا اقدام به تأسیس صندوقى براى عمران کرده‏ایم، و هر ماه مبلغى را در آن به ودیعه مى‏گذاریم و بعد از آنکه مقدارى جمع شد، آن را صرف کارهاى عمرانى مى‏کنیم، آیا به این مال پس‏انداز شده خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر مبالغ پرداخت شده از طرف هر شخص از درآمد سال او باشد و تا زمان مصرف آن در کارهاى عمرانى تحت مالکیت او باقى بماند و آن شخص بتواند در پایان سال خمسى آن را از صندوق پس بگیرد، واجب است که خمس آن را بپردازد.

س 948: چند سال قبل اقدام به محاسبه اموالم و تعیین سال خمسى براى خودم نمودم، در آن زمان نود و هشت رأس گوسفند که خمس آنها داده شده بود و همچنین مقدارى پول نقد و یک موتورسیکلت داشتم. چند سال است که گوسفندان من براثر فروش تدریجى آنها کم شده، ولى پول نقدم زیاد شده است. در حال حاضر شصت رأس گوسفند و مقدارى پول نقد دارم، آیا پرداخت خمس این پول بر من واجب است یا اینکه فقط باید خمس مقدار زیادى آن را بدهم؟

ج: اگر مجموع قیمت گوسفندهاى موجود با اموال نقدى که دارید، بیشتر از مجموع قیمت نود و هشت رأس گوسفند با پول نقدى باشد که قبلاً خمس آن را پرداخت کرده‏اید، مقدار زائد خمس دارد.

س 949: فردى ملکى (خانه یا زمین) دارد که خمس به آن تعلّق گرفته است، آیا مى‏تواند خمس آن را از درآمد سال بپردازد؟ یا اینکه واجب است اول خمس سود را بدهد و سپس خمس ملک را از سود مخمّس پرداخت کند؟

ج: اگر بخواهد خمس آن را از درآمد سال بپردازد، واجب است که خمس آن را هم بپردازد.

س 950: اموالى را از محل پولى که بنیاد شهید ماهیانه به فرزندان صغیر شهداى عزیز مى‏پردازد یا از محل سود کارخانه یا زمین زراعى که ملک بعضى از شهداى عزیز جهت امرار معاش شان بوده، براى فرزندان شهدا پس‏انداز کرده‏ایم و گاهى مقدارى از این اموال پس‌انداز شده براى تأمین نیازهاى ضرورى آنان مصرف مى‏شود. خواهشمندیم بیان فرمایید که آیا این سودها و حقوق پس‏انداز شده خمس دارد یا اینکه تا زمانى که بزرگ نشده‏اند، خمس ندارد؟

ج: آنچه به فرزندان عزیز شهدا از پدران آنان به ارث مى‏رسد و یا توسط بنیاد شهید به آنان پرداخت مى‏شود، خمس ندارد، ولى از سود حاصل از ارث یا هدیه‏اى که بنیاد شهید به آنان مى‏دهد، آن مقدارى که تا زمان رسیدن به بلوغ شرعى در ملک آنان باقى مى‏ماند، بنا بر احتیاط بر هریک از آنان واجب است که بعد از رسیدن به سن تکلیف، خمس سود آن را بپردازد.

س 951: آیا به مالى که انسان براى تحصیل درآمد و انجام معاملات تجارى مصرف مى‏کند، خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟

ج: آنچه را که از درآمد سال براى به دست آوردن درآمد از کارهاى تجارى و غیر آن مصرف مى‏کند از قبیل هزینه‏هاى انباردارى، حمل و نقل، وزن کردن، واسطه معامله و مانند آن، از درآمد همان سال استثنا مى‏شود و خمس ندارد.

س 952: آیا اصل سرمایه و سود آن خمس دارد؟

ج: اگر به مقدارى باشد که با پرداخت خمس آن، درآمد کسب با بقیه وافى به هزینه‌‌ى زندگى او نیست و یا اینکه کسب با بقیه، مناسب با شأن عرفى او نباشد خمس ندارد.

س 953: اگر کسى طلاى مسکوک داشته باشد و به حد نصاب هم برسد، آیا علاوه بر زکات، پرداخت خمس آن هم واجب است؟

ج: اگر جزء منفعت کسب محسوب شود، حکم سایر درآمدهاى کسب را در وجوب خمس دارد.

س 954: من و همسرم از کارمندان وزارت آموزش و پرورش هستیم، همسرم همیشه حقوق خود را به من هدیه مى‏کند، و با مقدارى پول در شرکت کشاورزى کارمندان آموزش و پرورش که عضو آن هستم، سهیم شده‏ام، ولى نمى‏دانم که آن مبلغ از حقوق خودم بوده یا همسرم، با توجه به اینکه پولى که از حقوق ماهیانه همسرم تا پایان سال خمسى‏ام پس‏انداز شده کمتر از پولى است که او در طول سال مى‏گیرد، آیا به مبلغ مذکور خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: آنچه از اموال پس‏انداز شده و از پولى که بابت خرید سهم الشرکه پرداخته‏اید که مربوط به حقوق خودتان است، خمس دارد، و آن قسمت که توسط همسرتان هدیه شده، خمس ندارد، و آنچه را هم که شک دارید از حقوق خودتان است یا همسرتان، پرداخت خمس آن واجب نیست، اگر چه احوط پرداخت خمس و یا مصالحه آن است.

س 955: آیا به پولى که به مدت دو سال به‌صورت قرض‏الحسنه در بانک بوده، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: هر مقدارى که از منفعت کسب پس‏انداز مى‏شود، یک‏بار به آن خمس تعلّق مى‏گیرد و پس‏انداز آن در بانک به‌صورت قرض‏الحسنه موجب سقوط خمس آن نمى‏شود. بله، قرضى که نمى‏تواند آن را تا سر سال خمسى از قرض گیرنده پس بگیرد، تا آن را پس نگرفته، پرداخت خمس آن واجب نیست.

س 956: شخصى که برخود یا خانواده تحت تکفّل خود سخت مى‏گیرد تا بتواند مقدارى پس‏انداز نماید و یا مقدارى قرض مى‏کند تا بتواند مشکلات زندگى‏اش را حلّ کند، اگر مال پس‏انداز شده و یا مالى که قرض گرفته، تا سر سال باقى بماند، آیا خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: پس‌انداز درآمد
ِ
سال براى صَرف در مؤونه در سال بعد، آگر در آستانه صرف در مؤونه تا چند روز آینده باشد، پرداخت خمس آن واجب نیست و خمس پولى که قرض کرده است، برعهده قرض‌گیرنده نیست، ولى اگر از درآمد سال خود قسط‌هاى آن را بپردازد و عین مالى که قرض گرفته هنگام رسیدن سال خمسى نزد او باقى باشد، واجب است که خمس آن را به میزان اقساطى که پرداخت نموده، بپردازد.

س 957: دو سال است قطعه زمینى را براى ساخت خانه خریده‏ام، اگر از مخارج روزمرّه پولى را براى ساختن خانه در آن پس‌انداز کنم، زیرا در حال حاضر مستأجر هستم، آیا در پایان سال به آن خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر عین مال از درآمد سال را قبل از رسیدن سال خمسى به مصالح ساختمانى مورد نیاز تبدیل کنید، و یا آنکه پول پس‌انداز شده از درآمد سال را مى‏خواهید در آینده نزدیک پس از پایان سال خمسى صرف ساختمان مسکن خود نمایید، خمس ندارد.

س 958: من تصمیم به ازدواج گرفته‏ام، و براى کسب درآمد، قسمتى از سرمایه خود را به دانشگاه سپرده‏ام، آیا مصالحه در رابطه با خمس آن امکان دارد؟

ج: اگر مال مذکور از منفعت کسب شما باشد، با گذشت سال خمسى، پرداخت خمس آن واجب است و خمسِ قطعى قابل مصالحه نیست.

س 959: سازمان حج در سال گذشته اقدام به خرید همه اثاثیه و لوازم مورد نیاز کاروان حج که ملک اینجانب بود، کرد، من پول لوازم فروخته شده‏ام را که دویست و چهارده هزار تومان بود، در تابستان امسال دریافت کردم، علاوه بر آن، مبلغ هشتاد هزار تومان در سال گذشته گرفته‏ام، با توجه به اینکه سال خمسى براى خود تعیین کرده‏ام و هر سال خمس زائد بر مؤونه را مى‏پردازم، و با توجه به اینکه اثاثیه و لوازم مذکور مورد نیاز من در ایام عهده دارى مدیریت کاروان حج جهت اداره حجّاج بوده است، و در وقت فروش آن ترقى قیمت نسبت به قیمت خرید آن داشته است، آیا پرداخت خمس پول فروش آن یا خمس تفاوت قیمت آن در حال حاضر واجب است؟

ج: اگر لوازم را با مال مخمّس خریده باشید، پول فروش آن خمس ندارد، در غیر این صورت، پرداخت خمس آن واجب است.

س 960: من صاحب مغازه‏اى هستم که هر سال پول نقد و جنس‏هاى خود را محاسبه مى‏کنم و چون بعضى از کالاها تا آخر سال خمسى فروخته نمى‏شود، آیا پرداخت خمس آن در آخر سال و قبل از فروش واجب است یا اینکه باید بعد از فروش، خمس آنها پرداخت شود؟ اگر خمس کالا را بدهم و سپس آن را بفروشم، چگونه باید در سال آینده محاسبه کنم؟ و اگر آن را به فروش نرسانم و قیمت آن تغییر کند، چه حکمى دارد؟

ج: کالایى که تا سر سال فروخته نشده و مشترى براى خرید آن پیدا نشده است، در حال حاضر پرداخت خمس افزایش قیمت آن واجب نیست بلکه سود حاصل از فروش آن در آینده از سود سال فروش محسوب مى‏شود، ولى کالایى که افزایش قیمت پیدا کرده و کسى هست که در طول سال آن را بخرد، ولى شما براى اینکه سود بیشترى ببرید، آن را تا پایان سال نفروخته‏اید، باید با رسیدن سال خمسى، خمس افزایش قیمت آن را بپردازید، و در این صورت آن کالا به قیمتى که در سر سال خمسى ارزیابى شده و خمس افزایش قیمت آن پرداخت شده، در سال آینده استثناء مى‏شود.

س 961: سه برادر، خانه سه طبقه‏اى خریدارى نموده و در یک طبقه ساکن شده و دو طبقه دیگر را اجاره، داده‏اند. آیا به دو طبقه مورد اجاره خمس تعلّق مى‏گیرد یا خیر؟ و آیا جزء مؤونه آنها محسوب مى‏شود؟

ج: اگر خانه را از محل درآمد سالانه شان براى سکونت تهیه نموده‏اند و فعلاً به خاطر نیاز به مخارج زندگى اجاره داده‏اند، به آن خمس تعلّق نمى‏گیرد، ولى اگر بعضى طبقات آن را به قصد اجاره دادن ساخته یا تهیه کرده‏اند تا اجاره آن را صرف هزینه‏هاى زندگى کنند، آن مقدار از خانه حکم سرمایه را دارد، که خمس دارد.

س 962: شخصى مالک مقدارى گندم بوده که خمس آن را پرداخت نموده و هنگام برداشت محصول جدید، همان گندم مخمّس را مصرف مى‏کرده و به جاى آن گندم جدید مى‏گذاشته و چندین سال به همین ترتیب عمل نموده است، آیا به گندمى که به جاى گندم مصرف شده مى‏گذاشته، خمس تعلّق مى‏گیرد؟ و در صورت تعلّق خمس، آیا همه آن خمس دارد؟

ج: گندمى را که خمس آن را پرداخته، اگر مصرف کند، نمى‏تواند معادل آن از گندم جدید را از خمس استثنا کند. بنا بر این آنچه را که از گندم جدید مصرف مؤونه سال خود کرده، خمس ندارد، و آنچه که از آن تا سر سال خمسى باقى مانده، خمس دارد.

س 963: من به توفیق خداوند هر سال خمس اموالم را مى‏پردازم، ولى در طى سالهایى که اقدام به محاسبه خمس اموالم کرده‏ام، همیشه در حساب آنها شک داشته‏ام، این شک چه حکمى دارد؟ آیا واجب است امسال همه اموال نقد خود را حساب کنم یا اینکه به شک در این مسأله اعتنا نمى‏شود؟

ج: اگر در صحّت‏ حساب خمس منفعت کسب سالهاى گذشته شک داشته باشید، به آن اعتنا نمى‏شود و پرداخت مجدد خمس بر شما واجب نیست. ولى اگر در منفعت کسب شک داشته باشید که آیا جزء منفعت کسب سالهاى قبل است که خمس آن پرداخت شده، یا جزء منفعت کسب امسال است که خمس آن داده نشده، بر شما واجب است که احتیاطاً خمس آن را بپردازید، مگر اینکه احراز کنید که خمس آن را قبلاً پرداخته‏اید.

س 964: اگر مثلاً فرشى را با مال مخمّس به قیمت ده هزار تومان بخرم و بعد از مدتى آن را به پانزده هزار تومان بفروشم، آیا پنج هزار تومان اضافه بر مال مخمّس، جزء منفعت کسب محسوب مى‏شود و خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر آن را به قصد فروش خریده‏اید، آن مقدارى که بیشتر از قیمت خرید است، جزء منفعت کسب محسوب مى‏شود و در زائد بر مؤونه سال، خمس واجب است.

س 965: آیا کسى که براى هر یک از درآمدهاى خود سال خمس جداگانه‏اى قرارداده، جایز است خمس سودى را که سر سال خمسى آن رسیده، از سودهاى دیگرى که سال بر آنها نگذشته است، بپردازد؟ در صورتى که بداند این درآمدها به‌طور کامل تا پایان سال باقى مى‏مانند و چیزى از آنها صرف مؤونه نمى‏شود، چه حکمى دارد؟

ج: هرگاه بخواهد خمس منفعت یک کسب را از درآمد کسب دیگر بپردازد، باید خمس مبلغ پرداختى را نیز بپردازد و درآمدهایى که چیزى از آن به مصرف هزینه‏هاى زندگى نمى‏رسد، مخیر است بین اینکه خمس آن را هنگام حصول آن بپردازد یا تا رسیدن سال خمسى، صبر کند.

س 966: شخصى مالک ساختمان دو طبقه‏اى است، و خودش در طبقه بالا سکونت دارد و طبقه پایین را به شخص دیگرى داده است و به علت بدهکارى مبلغى از او قرض گرفته بدون اینکه اجاره‏اى بگیرد، آیا به این مبلغ خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: واگذارى استفاده مجانى از خانه به کسى به‌خاطر اینکه مالى از او قرض گرفته است، وجه شرعى ندارد، و به هر حال مالى که قرض گرفته است، خمس ندارد.

س 967: مکانى را براى معاینه پزشکى بیماران از اداره اوقاف و متولى وقف به مبلغ معیّنى در هر ماه اجاره کرده‏ام و مبلغى پول هم به عنوان پذیره از من گرفته‏اند، با توجه به اینکه در حال حاضر این پول از ملک من خارج شده و هیچ‌گاه مالک آن نخواهم شد، آیا خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: اگر پرداخت این مبلغ در حکم قیمت انتقال سرقفلى باشد و از منفعت کسب باشد، واجب است که خمس آن پرداخت شود.

س 968: شخصى براى احیاى زمین موات جهت کاشت درختان میوه به امید استفاده از حاصل آن اقدام به حفر چاه عمیق نموده است، با توجه به اینکه این درختان بعد از چند سال دیگر ثمر مى‏دهند و هزینه زیادى هم دارند، این شخص مبلغى بیش از یک میلیون تومان صرف آن نموده است. وى تاکنون حساب سال نداشته، ولى در حال حاضر که تصمیم گرفته براى اداى خمس، اموالش را حساب کند، مى‏بیند که قیمت چاه و زمین و باغ بر اثر تورم، معادل چندین برابر هزینه اولیه شده است، بنا بر این اگر مکلّف به پرداخت خمس قیمت فعلى آنها شود، توانایى آن را ندارد و اگر مکلّف به دادن خمس از عین زمین و باغ و غیر آن شود، در مضیقه و سختى مى‏افتد، زیرا خود را به زحمت انداخته و به امید استفاده از ثمرات آن براى تأمین مخارج زندگى خود و خانواده‏اش متحمل هزینه‏ها و مشکلاتى شده است، تکلیف او نسبت به خمس اموالش چیست؟ چگونه خمس خود را حساب کند تا به راحتى بتواند آن را بپردازد؟

ج: زمین مواتى را که به قصد تبدیل آن به باغ میوه احیاء نموده بعد از کم کردن مخارج احیاى آن، خمس دارد، و مخیر است که خمس زمین را از عین آن بدهد و یا از قیمت فعلى آن. و همچنین چاه، نهال‌ها و کاشت و پرورش آن و مانند آن، به قیمت عادلانه فعلى خمس دارد، مگر اینکه به این باغ براى هزینه زندگى نیاز داشته باشد و با پرداخت خمس آن درآمدش وافى براى هزینه زندگى نباشد که در این صورت خمس ندارد.

س 969: شخصى حساب سال براى خمس نداشته و اکنون تصمیم گرفته است که حساب سال داشته باشد، وى که از ابتداى ازدواج تا به حال بدهکار بوده است، خمس خود را چگونه محاسبه کند؟

ج: اگر از گذشته تا به حال درآمدى بیشتر از مخارج زندگى نداشته، نسبت به گذشته چیزى بر عهده او نیست.

س 970: منافع و محصولات زمین و اموال موقوفه، از جهت خمس و زکات چه حکمى دارد؟

ج: اعیان موقوفه مطلقاً خمس ندارد، حتى اگر وقف خاص باشد، ثمره و نماء آن هم مطلقاً خمس ندارد، و به نماء وقف عام قبل از قبض توسط موقوف علیه زکات تعلّق نمى‏گیرد، ولى بعد از قبض، پرداخت زکات آنچه از نماء وقف که قبض شده، در صورتى که واجد شرایط وجوب زکات باشد، واجب است، و در نماء وقف خاص هم اگر سهم هر یک از موقوف علیه به حد نصاب برسد، زکات واجب است.

س 971: آیا سهم سادات(کثّرهم‌الله‌تعالى) و سهم امام(علیه‏السلام) به منفعت کسب کودکان تعلّق مى‏گیرد؟

ج: بنا بر احتیاط بر آنان واجب است که بعد از رسیدن به سن بلوغ خمس منفعت کسب خود را که قبل از بلوغ به دست آورده‏اند و تا زمان بلوغ بر ملک ایشان باقى مانده است، بپردازند.

س 972: آیا به ابزارى که در کار و کسب استفاده مى‏شود، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: ابزار و آلات کسب، حکم سرمایه را دارد که اگر از درآمد کسب تهیه شود، خمس دارد.
س 973: اخیراً طى توافقى که سازمان حج و زیارت با بانک ملى ایران بعمل آورده، متقاضیانِ حج تمتع با مراجعه به بانک، مبلغ یک میلیون تومان به‌صورت قرارداد مضاربه‌اى به نام خود به حسابى در بانک ملى واریز نموده، فیش آن را دریافت مى‌دارند، این پول تا هنگام تشرف به نام واریز کننده و در حساب شخصى او باقى مى‌ماند و طبق قرارداد مکتوب مبلغى در حدود 17? به دارنده حساب در پایان هر سال منفعت مضاربه تعلّق مى‌گیرد. سازمان حج و زیارت فقط براى کسانى که زودتر ثبت نام کرده‌اند اولویت قائل شده و پس از حدود سه سال نوبت اشخاص را اعلام و در صورت تمایل آنها را به حج اعزام مى‌دارد. زمان اعزام که فرا رسید واریز کننده، پولى را که در حساب مضاربه‌اى خود دارد از بانک اخذ و همراه با مانده هزینه‌ها به حساب حج و زیات واریز مى نماید و سپس به حج مشرف مى‌شود. حال خواهشمند است با عنایت به اینکه قرارداد مذکور به‌صورت کتبى بوده و شفاهاً گفتگویى بین صاحب پول و بانک رد و بدل نمى‌‌شود. بفرمایید مبلغ درصدى که صاحب مال به عنوان منفعت مضاربه دریافت مى‌کند چه صورتى دارد؟
ج: عملیات بانکى به‌صورت قرارداد کتبى به نحو فوق الاشاره بى‌اشکال است و سود حاصله از معامله‌ى مضاربه‌اى براى سپرده‌گذار حلال است، و اصل سپرده اگر از درآمد کسب غیر مخمّس بوده خمس دارد، و سود حاصله اگر پیش از سال عزیمت به سفر حج قابل وصول نبوده، جزو درآمد سال وصول محسوب است، که اگر در همان سال هزینه سفر حج شود خمس ندارد.

س 974: کارمندانى که سر سال خمسى آنها در پایان ماه اسفند است و حقوق خود را پنج روز زودتر از سر سال خمسى مى‏گیرند تا در ماه اول سال جدید مصرف کنند، آیا پرداخت خمس آن واجب است؟

ج: اگر حقوقى را که قبل از پایان سال دریافت مى‏کنند تا آخر سال خمسى در مؤونه مصرف نکنند، پرداخت خمس آن واجب است البته اگر داشتن مبلغى پس‌انداز جزو مؤونه او محسوب شود خمس ندارد.

س 975: بسیارى از دانشجویان براى حل مشکلات غیرقابل پیش بینى خود در هزینه‏هاى زندگى صرفه‏جویى مى‏کنند و در نتیجه مبلغ قابل توجهى از کمک هزینه تحصیلى که به آنها پرداخت مى‏گردد، جمع مى‏شود، سؤال این است که با توجه به این که این مبلغ از طریق صرفه‌جویى در پولى که وزارت آموزش عالى به آنها مى‏پردازد، جمع مى‏شود، آیا به آن خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: کمک هزینه تحصیلى خمس ندارد.
نحوه محاسبه خمس‏

س 976: تأخیر پرداخت خمس تا سال آینده چه حکمى دارد؟

ج: تأخیر پرداخت خمس از سال خمسى به سال دیگر جایز نیست، هرچند هر وقت آن را بپردازد اداى بدهى حاصل مى‏شود. مکلف پس از رسیدن سال خمسى تا خمس مالش را نداده، نمى‏تواند در آن تصرّف کند، و اگر در آن قبل از پرداخت خمس تصرّف کند، مقدار خمس آن را ضامن است، و چنانچه با عین مال غیر مخمّس کالا یا زمین و یا مانند آنها بخرد، معامله
در مقدار خمس فضولى و موقوف بر اجازه ولىّ امر خمس است، که پس از اجازه ولىّ امر باید خمس آن کالا یا زمین را به قیمت فعلى حساب نماید و آن را بپردازد.

س 977: من مالک مالى هستم که مقدارى از آن نقد و مقدار دیگر به‌صورت قرض‌الحسنه نزد بعضى از افراد است و از طرفى به علت خرید زمین مسکونى مقروض هستم و باید یکى از چک‏هاى آن را چند ماه دیگر بپردازم، آیا جایز است بدهى زمین را از مبلغ مذکور (نقد و قرض‌الحسنه) کم کنم و خمس باقى‌مانده را بپردازم؟ همچنین آیا زمینى که براى سکونت خریدارى شده، خمس دارد؟

ج: مالى که از درآمد سال به بعضى افراد قرض داده‏اید، اگر تا سر سال خمسى قابل وصول نباشد، پرداخت خمس آن تا وصول نشده است، واجب نیست و اموالى که از درآمد سال در دست شماست جایز است که از آن، قبل از رسیدن سر سال خمسى، بدهى خود را که مهلت آن چند ماه دیگر مى‏رسد، بپردازید، ولى اگر در اثناى سال آن را در اداى قرض مصرف نکنید و سر سال خمسى شما برسد، نمى‏توانید قرض خود را از آن مبلغ استثنا کنید، بلکه واجب است خمس همه آن را بپردازید. ولى اگر بنا دارید تمام یا قسمتى از آن را صَرف اداى بدهى خود نمایید و چنانچه بخواهید خمس آن را بپردازید، باقى‌مانده براى اداى بدهى کافى نیست و از این بابت در زحمت و مشقّت قرار مى‏گیرید، در این صورت پرداخت خمس آنچه را که مى‏خواهید صرف اداى بدهى نمایید، واجب نیست. اما زمینى که براى سکونت مورد نیاز از درآمد بین سال تهیه مى‏شود، خمس ندارد.

س 978: از آنجا که تا کنون ازدواج نکرده‏ام، آیا جایز است مقدارى از مالى را که در حال حاضر دارم، براى هزینه‏هایى که در آینده به آنها نیاز دارم، پس‌انداز کنم؟

ج: پس‌انداز درآمد سال اگر براى هزینه ضرورى ازدواج در چند روز آینده باشد، خمس ندارد.

س 979: سر سال خمسى من آخر ماه دهم از هر سال است، آیا حقوق ماه دهم را که در آخر آن مى‏گیرم، خمس دارد؟ اگر بعد از دریافت، مقدار باقى‌مانده آن را (که طبق عادت، هر ماه پس‌انداز مى‏شود) به همسرم هدیه کنم، آیا خمس به آن تعلّق مى‏گیرد؟

ج: حقوقى که قبل از سال خمسى دریافت مى‏کنید و یا قبل از آخرین روز سال خمسى قابل دریافت است، پرداخت خمس مقدار زائد بر مؤونه سال آن واجب است. اما آنچه به همسر خود یا به دیگرى هدیه مى‏نمایید، اگر صورى و به قصد فرار از خمس نباشد و به مقدار مناسب با شأن عرفى شما باشد، خمس ندارد.

س 980: پول یا کالاى مخمّسى دارم که اقدام به مصرف آن کرده‏ام، آیا جایز است در پایان سال، مقدارى از درآمد سال به جاى آن پول یا کالایى که خمس آن پرداخت شده، استثنا شود؟

ج: چیزى از درآمد سال به جاى مال مخمّسى که مصرف شده، استثنا نمى‏شود.

س 981: اگر مالى که خمس ندارد مانند جایزه و مانند آن، با سرمایه مخلوط شود، آیا در پایان سال خمسى جایز است که آن را از سرمایه استثنا کرد و سپس خمس بقیه اموال را پرداخت؟

ج: استثناى آن اشکال ندارد.

س 982: سه سال پیش مغازه‏اى را با مالى که خمس آن پرداخت شده، افتتاح کردم و سر سال خمسى‏ام هم پایان سال شمسى یعنى شب عید نوروز است، و تاکنون هرگاه سر سال خمسى‏ام رسیده، مشاهده کرده‏ام که همه سرمایه‏ام به‌صورت قرض بر عهده مردم است و در عین حال خودم هم مبلغ زیادى بدهکارم. امیدواریم ما را نسبت به تکلیفمان راهنمایى فرمایید.

ج: اگر سر سال خمسى چیزى از سرمایه و سود نزد شما نباشد و یا چیزى بر سرمایه شما افزوده نشده باشد، پرداخت خمس بر شما واجب نیست و طلبهاى شما که ناشى از فروش نسیه کالا به مردم است، جزء درآمد سالى محسوب مى‏شود که آنها را دریافت مى‏کنید.

س 983: تعیین قیمت کالاهاى موجود در مغازه، هنگام حساب سال خمسى، مشکل است، چگونه باید آن را حساب کرد؟

تعیین قیمت اجناس موجود در مغازه به هر صورت ممکن هرچند با تخمین، براى محاسبه درآمد سال که باید خمس آن پرداخت شود، واجب است.

س 984: اگر چند سال درآمد سالانه‏ام را محاسبه نکنم تا اینکه اموال من نقد و سرمایه‏ام زیاد شود و بعد از آن، خمس غیر از سرمایه قبلى ام را بپردازم، آیا این کار اشکال دارد؟

ج: اگر در اموال شما هنگام رسیدن سال خمسى، خمس هرچند به مقدار کم باشد، تا خمس آن را نپردازید، حق تصرّف در آن اموال را ندارید، و اگر با عین آن اموال قبل از پرداخت خمس خرید و فروش کنید، معامله نسبت به مقدار خمس آن، فضولى و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است.

س 985: خواهشمندیم آسانترین راه ممکن براى پرداخت خمس توسط صاحب مغازه را بیان فرمایید.

ج: هر چه کالا و پول نقد دارد، در سر سال خمسى حساب کرده و قیمت گذارى مى‏کند و سپس مجموعه آن را با سرمایه اصلى مى‏سنجد، اگر چیزى اضافه بر سرمایه موجود باشد، سود محسوب مى‏شود و به آن خمس تعلّق مى‏گیرد.

س 986: سر سال خمسى‏ام را اول ماه سوم سال گذشته قرار داده‏ام و در همین تاریخ براى محاسبه خمس سود حساب بانکى‏ام مراجعه کردم، آیا این روش براى حساب سال مالى درست است؟

ج: ابتداى سال خمسى شما، روزى است که براى اولین بار سود قابل دریافت براى شما حاصل شده است، و تأخیر ابتداى سال از آن روز براى شما جایز نیست.

س 987: اگر وسائل و چیزهاى مورد نیاز زندگى مانند ماشین، موتور، فرش که خمس آن داده نشده است، فروخته شود، آیا پس از فروش باید خمس آنها فوراً پرداخت شود؟

ج: وسایل ذکر شده اگر جزو احتیاجات زندگى بوده و از درآمد بین سال آن را تهیه کرده است، و در سال بعد به فروش رفته است پول فروش آن خمس ندارد، ولى اگر وسایل را با پولى که سال بر آن گذشته بدون اداى خمس تهیه کرده، باید خمس پول خرید آنها را بدهد، هرچند آن وسایل را نفروشد و اگر حساب سال نداشته در مورد پول خرید آنها باید با یکى از نمایندگان ما مصالحه نماید.

س 988: کسى که نیاز به تهیه یکى از لوازم خانگى مانند یخچال دارد و استطاعت خرید آن را یکجا ندارد و ماهیانه پولى پس‏انداز مى‏نماید تا وقتى که پول به حد لازم رسید، آن را خریدارى نماید، اکنون که سال خمسى او رسیده، آیا به پولى که به این منظور کنار گذاشته شده، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: پول پس‌انداز شده اگر جهت تهیه مایحتاج ضرورى زندگى در آینده نزدیک (تا چند روز) مورد نیاز باشد، خمس ندارد.

س 989: اگر کسى قبل از سال خمسى‏اش، مقدارى از درآمد خود را به کسى قرض دهد و بعد از گذشت چند ماه از سر سال خمسى خود آن را دریافت کند، این مبلغ چه حکمى دارد؟

ج: پرداخت خمس قرض پس از گرفتن آن از بدهکار، واجب است.

س 990: اشیایى را که انسان در طول سال خمسى مى‏خرد و سپس آن را بعد از سال خمسى‏اش مى‏فروشد، چه حکمى دارد؟

ج: اشیاء یاد شده اگر جزو لوازم زندگى است و جهت استفاده شخصى خریده است، خمس ندارد؛ ولى اگر آن را براى فروش خریده و فروش آن هم تا سر سال خمسى ممکن است، پرداخت خمس سود آن واجب است. در غیر این صورت، تا آن را نفروخته، خمس ندارد و هنگامى که آن را فروخت، سود حاصل از فروش آن از درآمدهاى همان سال فروش محسوب مى‏شود.

س 991: اگر کارمندى حقوق سال خمسى خود را بعد از رسیدن آن دریافت کند، آیا دادن خمس بر او واجب است یا خیر؟

ج: اگر تا سر سال خمسى قابل دریافت باشد، پرداخت خمس آن واجب است، هرچند هنوز آن را نگرفته باشد؛ در غیر این صورت، جزء درآمدهاى سالى که آن را دریافت مى‏کند، محسوب مى‏شود.

س 992: خمس سکّه‏هاى طلا که قیمت آنها همیشه در حال تغییر است، چگونه است؟

ج: اگر قصد دارد خمس را از قیمت آنها بدهد، ملاک، قیمت روز پرداخت است.

س 993: اگر شخصى سال مالى خود را به قیمت طلا محاسبه نماید، به‌طور مثال اگر همه سرمایه‏اش معادل با صد سکّه طلا از نوع بهار آزادى باشد که مقدار بیست سکّه از آن را به عنوان خمس پرداخته و هشتاد سکّه مخمّس باقى بماند و در سال بعد اگر قیمت سکّه افزایش یابد (ولى سرمایه او معادل همان هشتاد سکّه است)، آیا به آن خمس تعلّق مى‏گیرد؟ آیا واجب است که خمس افزایش قیمت را بپردازد؟

ج: ملاک در استثناى سرمایه مخمّس، همان سرمایه اصلى است. اگر سرمایه اصلى که با آن کار مى‏کند، سکّه‏هاى طلا از نوع مثلاً بهار آزادى باشد، در سر سال مالى سکّه‏هاى مخمّس استثنا مى‏شوند، هرچند قیمت آنها به واحد ریال نسبت به سال گذشته، افزایش یافته باشد. ولى اگر سرمایه او پول نقد یا کالا باشد که در سر سال خمسى آن را با سکّه‏هاى طلا مقایسه کرده و خمس آن را داده باشد، باید در سر سال خمسى آینده فقط قیمت سکّه‏هاى طلا را که سال گذشته آنها را حساب کرده، استثنا کند نه تعداد سکّه‏ها را. بنا بر این اگر قیمت سکّه‏ها در سال آینده افزایش یابد، مقدار افزایش قیمت، استثنا نمى‏شود، بلکه سود محسوب شده و پرداخت خمس آن واجب است.
تعیین سال مالى‏

س 994: کسى که اطمینان دارد به اینکه چیزى از درآمد سالانه‏اش تا پایان سال باقى نمى‏ماند، بلکه تمامى درآمد و منفعت او در خلال سال خرج هزینه‏هاى زندگى او مى‏شود، آیا واجب است براى خود سال خمسى تعیین کند؟ کسى که بر اثر اطمینان به اینکه چیزى از درآمدش زیاد نمى‏آید، سال خمسى تعیین نکرده، چه حکمى دارد؟

ج: ابتداى سال خمسى با تعیین از جانب مکلّف مشخص نمى‏شود، بلکه یک امر واقعى است که براى کسى که شغل او کاسبى است با شروع کاسبى و براى کشاورز با رسیدن وقت برداشتِ محصول و براى کارگر و کارمند با دستیابى به اولین درآمد، آغاز مى‏شود. حساب سر سال خمسى و محاسبه درآمد سالانه واجب مستقلى نیست، بلکه راهى براى شناخت مقدار خمس است و وقتى محاسبه واجب مى‏شود که بداند خمسى به او تعلّق گرفته، ولى مقدار آن را نمى‏داند و اگر از منفعت کسب چیزى نزد او نماند و همه آن در مؤونه زندگى مصرف شود، خمس هیچ‌کدام از آنها بر او واجب نیست.

س 995: آیا ابتداى سال مالى همان ماه اول کار است یا اولین ماهى که حقوق دریافت مى‏کند؟

ج: شروع سال خمسى حقوق بگیران اعم از کارگران و کارمندان و غیره همان روز اولى است که مزد یا حقوق خود را دریافت مى‏کنند و یا مى‏توانند دریافت نمایند.

س 996: تعیین ابتداى سال براى پرداخت خمس چگونه است؟

ج: شروع سال خمسى نیاز به تعیین از سوى خود مکلف ندارد، بلکه خود بخود بر اساس چگونگى حصول درآمد سالانه متعیّن مى‏شود. بنا بر این ابتداى سال خمسى امثال کارگران و کارمندان از اولین روز امکان دریافت اولین درآمد از درآمدهاى کار و کارمندى است، و سال خمسى تجّار و مغازه داران از تاریخ شروع به خرید و فروش و سال خمسى امثال کشاورزان از تاریخ برداشت اولین محصول کشاورزى سال شروع مى‏شود.

س 997: آیا تعیین سال خمسى بر جوانان مجردى که با پدر و مادر خود زندگى مى‏کنند، واجب است؟ ابتداى سال خمسى آنان از چه زمانى است و چگونه باید آن را حساب کنند؟

ج: اگر جوان مجرد درآمد شخصى هرچند به مقدار کم داشته باشد، واجب است که سال خمسى تعیین نموده و درآمد سالانه خود را محاسبه کند تا در صورتى که چیزى از درآمد تا پایان سال باقى ماند، خمس آن را بپردازد و ابتداى سال خمسى او هنگام حصول اولین درآمد است.

س 998: آیا زن و شوهرى که حقوق خود را به‌طور مشترک در امور منزل مصرف مى‏کنند، مى‏توانند سال خمسى مشترک داشته باشند؟

ج: هر یک از آنان سال خمسى مستقلى به حساب درآمد خودش دارد، و واجب است، هر کدام خمس باقى‌مانده حقوق و درآمد سالانه خود را در پایان سال خمسى بپردازد.

س 999: من زنى خانه‏دار و مقلد حضرت امام(قدّس‏سرّه) هستم و همسرم سال خمسى دارد که در آن هنگام خمس اموال خود را مى‏پردازد و من نیز گاهى درآمدى دارم، آیا مى‏توانم براى خودسال خمسى جهت پرداخت خمس قرار دهم و ابتداى آن را زمان دستیابى به اولین سودى که خمس آن را نداده‏ام، قرار دهم و در پایان سال خمس باقى‌مانده را بعد از کم کردن مؤونه بپردازم؟ آیا به آنچه در طول سال خرج زیارت، هدیه و مانند آن کرده‏ام، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: بر شما واجب است که زمان دستیابى به اولین درآمد سال را ابتداى سال خمسى خود قرار دهید، و هر چه را در طول سال از منفعت کسب خرج مصارف شخصى خود از قبیل آنچه ذکر کرده‏اید، مى‏کنید خمس ندارد و هر چه از منفعت کسب سال، از مؤونه و مخارج سالانه‏تان تا سر سال زیاد بیاید، واجب است که خمس آن را بپردازید.

س 1000: آیا سال خمسى باید شمسى باشد یا قمرى؟

ج: مکلّف در این مورد مخیّر است.

س 1001: شخصى مى‏گوید که سر سال خمسى‏اش ماه یازدهم سال بوده است، ولى بر اثر فراموش کردن آن، قبل از پرداخت خمس در ماه دوازدهم براى خانه‏اش فرش و ساعت و موکت خریده است و در حال حاضر تصمیم گرفته که سال خمسى اش را به ماه رمضان تغییر دهد، اشاره به این نکته لازم است که این شخص مبلغ هشتاد و سه هزار تومان سهمین مربوط به سال گذشته و امسال بدهکار است که آن را به‌صورت قسطى مى‏پردازد، نظر شریف حضرتعالى راجع به سهم امام و سادات کالاهاى مذکور چیست؟

ج: تقدیم و تأخیر سال خمسى جایز نیست مگر با اجازه ولى امر خمس و بعد از حساب مدت گذشته و مشروط است به اینکه موجب وارد شدن ضرر به صاحبان خمس نشود، و در مورد اجناسى که پول پرداختى بابت خرید آن از درآمد سال قبل بوده است، باید خمس آن پول‌ها پرداخت شود.

س 1002: آیا انسان مى‏تواند خودش خمس مالش را حساب نموده و سپس آنچه را بر او واجب است به وکلاى جنابعالى بپردازد؟

ج: اشکال ندارد.
ولىّ امر خمس‏

س 1003: با توجه به نظر مبارک حضرت امام راحل(قدّس‏سرّه) و نظر مبارک حضرتعالى و بعضى فقهاى دیگر که امر و جوهات راجع به ولى امر مسلمین است، پرداخت وجوهات به غیر ولى امر چه حکمى دارد؟

ج: مقلدین هر یک از مراجع محترمِ تقلید(دامت برکاتهم)، اگر در پرداخت سهمین مبارکین به استناد فتواى مرجع تقلید خود عمل کنند، موجب برائت ذمّه مى‏شود.

س 1004: آیا مصرف سهم مبارک سادات در امور خیریه ماننه ازدواج سادات، جایز است؟

ج: سهم سادات مانند سهم مبارک امام(علیه‌السلام) در اختیار ولىّ امر مسلمین است و در صورتى که اذن خاص باشد، مصرف سهم سادات در آنچه ذکر شده، اشکال ندارد.

س 1005: آیا اجازه گرفتن از مجتهدى که مقلد از او تقلید مى‏کند، براى مصرف سهم امام(علیه‌السلام) در عمل خیر مثلاً در حوزه علمیه یا دارالایتام، ضرورت دارد و یا اجازه هر مجتهدى کافى است؟ و اصولاً آیا اجازه مجتهد ضرورى است؟

ج: اختیار سهمین مبارکین به‌طور کلى مربوط به ولى امر مسلمین است و کسى که بر عهده او و یا در مال وى مقدارى حق امام(علیه‌السلام) یا سهم سادات باشد، باید آن را به ولىّ امر خمس یا وکیلى که از طرف او اجازه دارد، تسلیم کند، و اگر مى‏خواهد آن را در یکى از موارد مقرر مصرف کند، باید ابتدا راجع به آن اجازه بگیرد، و در عین حال مکلّف باید فتواى مرجع تقلید خود را در آن رعایت نماید.

س 1006: آیا وکلاى حضرتعالى یا اشخاصى که وکیل در اخذ حقوق شرعى نیستند، مکلّف به دادن قبض رسید سهمین به پرداخت کنندگان آن هستند یا خیر؟

ج: کسانى که حقوق شرعى خود را به وکلاى محترم ما یا به اشخاص دیگر به قصد وصول به دفتر ما مى‏دهند، از آنها قبضى را که داراى مهر ما مى‏باشد، مطالبه کنند.

س 1007: هنگامى که خمس را به وکلاى حضرتعالى در منطقه تحویل مى‏دهیم، گاهى سهم امام(علیه‌السلام) را به ما بر مى‏گردانند و مى‏گویند که از طرف حضرتعالى در این کار مجاز هستند، آیا مصرف مبلغى که به ما برگردانده شده، در امور خانواده جایز است؟

ج: اگر در اجازه کسى که مدعى اجازه است، شک دارید، مى‏توانید به‌صورت محترمانه از او بخواهید که اجازه خطى خود را به شما نشان بدهد و یا از او قبض رسید را که مهر ما بر آن خورده، درخواست کنید، اگر آنان طبق اجازه‏اى که از ما دارند عمل کرده‏اند، عملشان مورد تأیید است.

س 1008: شخصى ملکى را با مال غیر مخمّس به قیمت بالایى خریده و مبلغ زیادى هم خرج اصلاح و تعمیر آن کرده است و بعد آن را به فرزند غیر بالغ خود هبه کرده و به‌طور رسمى به اسم او نموده است، با توجه به اینکه آن فرد در قید حیات است، مسأله خمس مکلّف مذکور چگونه است؟

ج: اگر آنچه را براى خرید ملک و اصلاح و تعمیر آن صرف کرده، از درآمدهاى سال باشد و بخشش آن ملک به فرزندش در همان سال و متناسب با شأن عرفى او باشد، خمس ندارد. در غیر این صورت واجب است که خمس آن را بدهد.
سهم سادات و انتساب به آنان‏

س 1009: مادر من از سادات است، لطف فرموده امور ذیل را بیان فرمایید:

1 ـ آیا من هم از سادات محسوب مى‏شوم؟

2 ـ آیا فرزندان من هر چقدر پائین روند، از سادات شمرده مى‏شوند؟

3 ـ بین کسى که از طرف پدر سید است و کسى که از طرف مادر سید است، چه تفاوتى وجود دارد؟

ج: گرچه منتسبین به پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) از طرف مادر هم از اولاد رسول اکرم(صلى الله علیه وآله) محسوب مى‏شوند، ولى ملاک ترتب آثار و احکام شرعى سیادت، انتساب از طرف پدر است.

س 1010: آیا فرزندان عباس بن على بن ابى‌طالب(علیهم السلام) احکام سایر سادات را دارند، مثلاً آیا طلبه علوم دینى که منسوب به این خانواده است، مى‏تواند ملبس به لباس سادات شود؟ آیا اولاد عقیل بن ابى طالب هم این حکم را دارند؟

ج: کسى که از طرف پدر به عباس بن على بن ابى‌طالب(علیهم‌السلام) منسوب است، سیّد علوى مى‏باشد و همه سادات علوى و عقیلى، هاشمى هستند و حق استفاده از مزایاى خاص سادات هاشمى را دارند.

س 1011: به تازگى به سند شخصى یکى از فرزندان عموى پدرم دست یافته‏ام که در آن اسم صاحب سند شخصى با عنوان سید ذکر شده، بنا بر این و با توجه به اینکه در میان فامیل مشهور است که ما از سادات هستیم و با قرینه بودن دلیلى که اخیراً به آن دست یافته‏ام، خواهشمندم نظر مبارک خود را راجع به سیادت من بیان فرمایید.

ج: صرف ذکر عنوان سیّد در سندى که به نام یکى از اقوام نسبى شماست، حجت شرعى بر سیادت شما محسوب نمى‏شود، و تا زمانى که سیادت خود را با اطمینان یا با استناد به دلیل شرعى احراز نکرده‏اید، احکام و آثار شرعى سیادت بر شما مترتب نمى‏شود.

س 1012: کودکى را به فرزندى پذیرفته و نام او را على گذاشته‏ام و براى گرفتن شناسنامه به اداره ثبت احوال مراجعه کردم و در آنجا براى فرزند خوانده‏ام لقب سید گذاشتند، ولى من به علت خوف از جدم رسول الله(صلى الله علیه وآله) آن را نپذیرفتم و در حال حاضر مردد هستم بین اینکه فرزند خواندگى آن طفل را رد کنم و یا اینکه مرتکب معصیت قبول سیادت کسى شوم که سید نیست، کدامیک از دو راه را انتخاب کنم؟ امیدوارم مرا راهنمایى فرمایید.

ج: بر فرزند خواندگى آثار شرعى بنوّت مترتب نمى‏شود، و کسى هم که از طرف پدر واقعى اش سیّد نیست، آثار و احکام سیادت را ندارد، ولى به هر حال نگهدارى کودک بى‌سرپرست شرعاً عمل بسیار خوب و پسندیده‏اى است.
موارد مصرف خمس، کسب اجازه، هدیه و شهریه حوزوى‏

س 1013: بعضى از اشخاص از طرف خود اقدام به پرداخت قبض آب و برق سادات مى‏کنند، آیا احتساب آن از خمس جایز است یا خیر؟

ج: آنچه را تا کنون به قصد سهم سادات پرداختند، مورد قبول است، ولى براى موارد بعدى، قبل از پرداخت، لازم است کسب اجازه کنند.

س 1014: آیا حضرتعالى مصرف ثلث سهم مبارک امام(علیه‌السلام) را براى خرید و توزیع کتابهاى دینى، اجازه مى‏فرمایید؟

ج: اگر وکلاى مجاز ما تهیه و توزیع کتابهاى مفید دینى را لازم بدانند، جایز است که از ثلثى که مجاز به صرف آن در موارد معیّن شرعى هستند، آن کار را انجام دهند.

س 1015: آیا جایز است سهم سادات به علویه فقیرى که ازدواج کرده و فرزندانى دارد ولى شوهرش غیر علوى و فقیر است، داده شود، و آیا او مى‏تواند آن را صرف فرزندان و شوهرش نماید؟

ج: اگر شوهر بر اثر فقر نتواند نفقه همسرش را بدهد و همسر وى هم شرعاً فقیر باشد، مى‏تواند براى رفع نیازش، سهم سادات بگیرد و آن را براى خود و فرزندان و حتى شوهرش مصرف کند.

س 1016: گرفتن سهم امام(علیه‌السلام) و سهم سادات توسط اشخاصى که علاوه بر شهریه حوزه درآمدهاى دیگرى که براى تأمین زندگى آنها کافى است داشته باشند، چه حکمى دارد؟

ج: کسى که شرعاً مستحق نبوده و مشمول مقررات شهریه حوزه هم نباشد، گرفتن سهمین براى او جایز نیست.

س 1017: زن علویه‏اى ادعا مى‏کند که پدرش در پرداخت هزینه خانواده‏اش کوتاهى نموده و مجبور به گدایى در کنار مساجد شده‏اند تا از این طریق مالى به دست آورده و مصرف کنند. اهالى منطقه هم آن سید را فردى ثروتمند، ولى خسیس نسبت به خانواده‏اش مى‏دانند، آیا دادن نفقه آنان از سهم سادات جایز است؟ و بر فرض که پدر بگوید که بر من فقط دادن هزینه پوشاک و خوراک واجب است، ولى پرداخت بقیه مخارج مثل لوازم اختصاصى زنان و پول روزانه کودکان، واجب نیست، آیا مى‏توان به مقدار رفع احتیاج از سهم سادات به آنان داد؟

ج: در صورت اول اگر نمى‏توانند نفقه خود را از پدرشان بگیرند، جایز است به مقدار نفقه از سهم سادات به آنان داده شود. همچنین در صورت دوم، اگر علاوه بر خوراک و پوشاک، به چیز دیگرى که مناسب حالشان است، نیاز داشته باشند، جایز است به مقدار رفع نیاز از سهم سادات به آنان پرداخت شود.

س 1018: آیا اجازه مى‏فرمایید که افرادى خودشان سهم سادات را به سادات فقیر بدهند؟

ج: کسى که سهم سادات بر عهده اوست، واجب است در پرداخت آن به مستحقین اجازه بگیرد.

س 1019: آیا مقلدین حضرتعالى در مصرف خمس مى‏توانند سهم سادات را به سید فقیر بدهند یا اینکه باید همه خمس یعنى سهم سادات و سهم امام(علیه‌السلام) را تحویل وکیل شما بدهند تا در موارد شرعى آن مصرف کند؟

ج: در این رابطه فرقى بین سهم سادات و سهم مبارک امام(علیه‌السلام) نیست.

س 1020: آیا حقوق شرعى (خمس، ردّ مظالم، زکات) از شؤون حکومت است یا خیر؟ و کسى که خمس بر عهده اوست، آیا مى‏تواند خودش سهم سادات و ردّ مظالم و زکات را به افراد مستحق بدهد؟

ج: در زکات جایز است که خودش آنها را به فقراى متدین و عفیف بدهد، و در ردّ مظالم أحوط آن است که با اذن حاکم شرع باشد، ولى در خمس واجب است که همه آن را به دفتر ما و یا به یکى از وکلاى مجاز ما تحویل دهد تا در موارد شرعى که براى آن مقرر شده، مصرف شود، و یا در پرداخت آن به مستحقین اجازه بگیرد.

س 1021: آیا ساداتى که داراى شغل و کسبى هستند، استحقاق خمس دارند یا خیر؟ امیدوارم توضیح فرمایید.

ج: اگر درآمد آنان براى زندگى‏شان به‌طور متعارف و مناسب با شأن عرفى‏شان کافى باشد، مستحق خمس نیستند.

س 1022: جوانى بیست و پنج ساله و کارمند هستم، تا به حال مجرد بوده و با پدر و مادرم زندگى مى‏کنم، پدرم پیرمردى کهنسال و از کار افتاده است که درآمدى ندارد و چهار سال است که همه مخارج زندگى را من تأمین مى‏کنم. با توجه به اینکه نمى‏توانم هم خمس درآمد سالانه را بدهم و هم مخارج زندگى را تأمین کنم، و مبلغ نوزده هزار تومان هم از خمس درآمد سالهاى قبل بدهکارم و آن را یادداشت کرده‏ام تا بعداً بپردازم، خواهشمندم توضیح فرمایید که آیا جایز است خمس درآمدهاى سال را به نزدیکان خود مثل پدر و مادر بدهم؟

ج: اگر پدر و مادر شما قدرت مالى اداره امور زندگى خود را ندارند و شما توانایى کمک به آنان را دارید، کمک به آنان بر شما واجب مى‏شود، و آنچه را که جهت تأمین نفقه آنان مى‏پردازید، جزو مؤونه شما محسوب است، ولى شرعاً نمى‏توانید آن را به جاى خمس که دادن آن هم واجب است، حساب نمایید.

س 1023: مبلغى بابت سهم مبارک امام(علیه‌السلام) بر عهده من است که باید آن را به حضرتعالى بپردازم، و از طرفى مسجدى هست که احتیاج به کمک دارد، آیا اجازه مى‏فرمایید که مبلغ مزبور را به امام جماعت آن مسجد بدهم تا در ساختمان و تکمیل آن مصرف نماید؟

ج: در حال حاضر، سهمین مبارکین براى اداره حوزه‏هاى علمیه مورد نیاز است. براى ساختمان مسجد و تکمیل آن مى‏توان از کمک‏هاى مؤمنین استفاده کرد.

س 1024: با توجه به اینکه احتمال مى‏دهیم پدر ما در زمان حیات خمس اموال خود را به‌طور کامل نپرداخته باشد، و ما قطعه‏اى از زمین‌هاى او را براى ساخت بیمارستان بخشیده‏ایم، آیا مى‏توان آن زمین را از خمس اموال متوفّى‏ حساب کرد؟

ج: زمین مذکور به عنوان خمس محسوب نمى‏شود.

س 1025: در چه مواردى بخشیدن خمس به کسى که آن را مى‏دهد، جایز است؟

ج: سهم مبارک امام(علیه‌السلام) و سهم سادات، قابل بخشش نیست.

س 1026: شخصى در پایان سال خمسى، به‌طور مثال صد هزار تومان زائد بر مؤونه دارد که خمس آن را داده است، اگر در سال بعد مقدار آن به صد و پنجاه هزار تومان برسد، آیا در سال جدید باید خمس پنجاه هزار تومان را بپردازد یا اینکه باید دوباره خمس صد و پنجاه هزار تومان را بدهد؟

ج: اگر مالى که خمس آن داده شده، در سال جدید مصرف نشود و باقى بماند، دوباره خمس ندارد، و اگر درآمد آن سال به‌طور مشترک با مال مخمّس در مؤونه سال مصرف شود، واجب است که خمس باقى‌مانده در پایان سال به نسبت غیر مخمّس به مخمّس پرداخت شود.

س 1027: طلاب علوم دینى که هنوز ازدواج نکرده‏اند و مسکنى ندارند، اگر درآمدى از طریق تبلیغ و کار یا سهم امام(علیه‌السلام) داشته باشند، آیا مشمول خمس است یا اینکه مى‏توانند بدون پرداخت خمس، آن را به این دلیل که از وجوب خمس استثنا شده، براى هزینه‏هاى ازدواج پس‌انداز کنند؟

ج: حقوق شرعى که از طرف مراجع به طلّاب محترمى اهدا مى‏شود که مشغول تحصیل در حوزه‏هاى علوم دینى هستند، خمس ندارد، ولى سایر درآمدهایى که از راه تبلیغ و کار دارند، اگر تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس آن واجب است.

س 1028: اگر شخصى پس‌اندازى داشته باشد که مخلوطى از مال مخمّس و غیر مخمّس است و گاهى از آن براى مخارج خود برداشت کرده و گاهى هم به آن اضافه مى‏کند. با توجه به اینکه مقدار مال مخمّس معلوم است، آیا پرداخت خمس مجموع مبلغ باقى‌مانده واجب است یا اینکه باید فقط خمس مال غیر مخمّس را بدهد؟

ج: واجب است که خمس مبلغ باقى‌مانده را به نسبت مال غیر مخمّس به مخمّس، بپردازد.

س 1029: کفنى را خریده و چندین سال مانده است، آیا پرداخت خمس آن واجب است یا اینکه فقط پرداخت خمس قیمت خرید آن واجب است؟

ج: پولى که با آن کفن خریده، اگر مخمّس باشد، دیگر خمس ندارد وگرنه باید خمس پول خرید کفن را بپردازد. و در مورد تنزل ارزش پول به احتیاط واجب با حاکم شرع مصالحه نماید.

س 1030: من طلبه علوم دینى هستم، مقدارى پول داشتم که با آن و کمک دیگران و استفاده از سهم سادات و گرفتن قرض، توانستم خانه کوچکى بخرم و اکنون آن را فروخته‏ام، اگر بر پول آن سال بگذرد و خانه‏اى نخرم، آیا به آن پول که آماده براى خرید خانه است، خمس تعلّق مى‏گیرد؟

ج: خانه‏اى که از شهریه حوزه علمیه و کمک افراد خیّر و حقوق شرعى دیگر و قرض خریدارى شده، پول فروش آن خمس ندارد.
مسائل متفرقه خمس‏

س 1031: من در سال 1341 شمسى از امام خمینى(قدّس‏سرّه) تقلید نموده و حقوق شرعى خود را طبق فتاواى ایشان به او مى‏پرداختم. در سال 1346 امام(قدّس‏سرّه) در ضمن پاسخ به سؤالى درباره حقوق شرعى و مالیات، فرمودند که حقوق شرعى همان خمس و زکات است، ولى مالیات جزء حقوق شرعى نیست. در حال حاضر که در دوران جمهورى اسلامى به سر مى‏بریم، خواهشمندیم وظیفه ما را نسبت به حقوق شرعى مالى و مالیات بیان فرمایید.

ج: مالیاتى که حکومت جمهورى اسلامى بر اساس قوانین و مقررات وضع مى‏کند، هرچند پرداخت آن بر کسانى که قانون شامل آنان مى‏شود، واجب است، و مالیاتِ پرداختى هر سال از مؤونه همان سال محسوب است، ولى از سهمین مبارکین محسوب نمى‏شود، بلکه بر آنان دادن خمس درآمد سالانه‏شان در زائد بر مؤونه سال به‌طور مستقل، واجب است.

س 1032: آیا تبدیل حقوق شرعى به ارزى که داراى قیمت ثابت است، با توجه به عدم ثبات قیمت برابرى پول‌هاى دیگر، از نظر شرعى جایز است یا خیر؟

ج: این کار براى شخصى که حقوق شرعى بر ذمّه دارد، جایز است، ولى باید هنگام پرداختِ حقوقِ واجبِ شرعى خود، آن را به قیمت روزِ پرداخت محاسبه کند، ولى کسى که از طرف ولىّ امر در گرفتن حقوق شرعى وکیل است و به او اعتماد شده، نمى‏تواند آنچه را دریافت کرده، به پول دیگرى تبدیل کند، مگر آنکه در این کار مجاز باشد، و تغییر قیمت مجوّز شرعى تبدیل آن نیست.

س 1033: در یک مؤسسه فرهنگى براى تأمین نیازهاى مالى آن در آینده، واحدى تجارى تشکیل شده که سرمایه آن از حقوق شرعى است، آیا پرداخت خمس درآمد آن واجب است؟ آیا مصرف خمس آن به نفع مؤسسه جایز است؟

ج: تجارت با حقوق شرعى که واجب است به مصرف موارد مقرره شرعیه آن برسد و خوددارى از مصرف آن، هرچند به قصد استفاده از منافع آن در یک مؤسسه فرهنگى باشد، بدون اجازه ولىّ امر خمس اشکال دارد، و در صورتى که با آن تجارت شود، سود حاصله تابع سرمایه است که باید در همان موارد مصرف سرمایه صرف شود و خمس ندارد. بله، تجارت با هدایایى که به مؤسسه داده مى‏شود، اشکال ندارد، و سود و درآمد آن در صورتى که سرمایه ملک مؤسسه باشد، خمس ندارد.

س 1034: اگر در چیزى شک داشته باشیم که خمس آن را داده‏ایم یا خیر، ولى ظنّ غالب به پرداخت خمس آن باشد، وظیفه ما چیست؟

ج: اگر مشکوک از چیزهایى باشد که خمس به آن تعلّق گرفته است، تحصیل یقین به پرداختِ خمس آن واجب است.

س 1035: هفت سال پیش مقدارى خمس بر من واجب شد، و آن را با مجتهد دستگردان کرده و قسمتى از آن را پرداختم، بقیه آن بر ذمّه‏ام باقى ماند و از آن تاریخ تاکنون نتوانسته‏ام مبلغ باقى‌مانده را بپردازم، تکلیف من چیست؟

ج: مجرد عجز از پرداخت خمس، موجب فراغت ذمّه نمى‏شود، بلکه واجب است که هر زمانى که توانایى پرداختِ بدهى بابت خمس را داشتید، آن را هرچند به تدریج بپردازید.

س 1036: آیا مبلغى را که به عنوان خمس مالى که متعلّق خمس نبوده، پرداختم، مى‏توانم بابت خمس مالى که فعلاً بدهکارم، حساب کنم؟

ج: اگر در مصارف شرعى آن مصرف شده، بابت اداى بدهى کنونى شما از خمس محسوب نمى‏شود.ولى اگر عین آن موجود باشد مى‏توانید آن را مطالبه نمایید.

س 1037: آیا خمس و زکات بر کودکانى که هنوز به سن تکلیف نرسیده‏اند، واجب مى‏شود؟

ج: زکات مال بر شخص غیربالغ واجب نیست، ولى اگر خمس به مال او تعلّق بگیرد (مثل اینکه معدن یا حلال مخلوط به حرام باشد)، بر ولى شرعى او پرداخت آن واجب است، مگر خمسِ سودِ حاصل از تجارت با اموالِ او یا منافع کسبش که پرداخت آن بر ولى واجب نیست، بلکه بنا بر احتیاط در صورتیکه سود حاصله باقى بماند اداى خمس آن بر خود طفل بعد از رسیدن به سن تکلیف، واجب است.

س 1038: اگر شخصى مقدارى از حقوق شرعى و سهم امام(علیه‌السلام) و چیزهایى را که صرف آن در مصارف شرعیش باید با اجازه یکى از مراجع باشد، در یکى از مؤسسات دینى یا ساختمان مدرسه یا مسجد یا حسینیّه مصرف کند، آیا شرعاً حق دارد آنچه را که به عنوان اداى حقوق شرعى که بر عهده او بوده، به مصرف رسانده، پس بگیرد و یا زمین آن را پس بگیرد و یا اقدام به فروش ساختمان آن مؤسسه نماید یا خیر؟

ج: اگر اموال خود را طبق اجازه کسى که واجب بود حقوق شرعى خود را به او تسلیم نماید، به نیتِ پرداختِ حقوقِ شرعى که بر عهده داشت، براى تأسیس مدرسه و مانند آن به مصرف رسانده است، حق پس گرفتن و تصرّف مالکانه در آن را ندارد.

منبع:http://farsi.khamenei.ir/index.html

Fashion Designing Tips for Kids
Porno Filme 30 and a fitted trench coat for

Henry Rollins gets Boots hurled at him
kostenlose-pornos and my eyes are wide

Work clothes for curvy figures
Einfachporno.com Kazumi is her best friend

I enjoyed the beachwear experience at MFW 2014
Porno And you’ll be surprised

Victoria Beckham Takes Baby Harper to NYC Fashion Week
Einfachporno.com who turns out to be the new chemistry teacher at his school

House of Alexander McQueen Names New Creative Director
Kostenlose Porno Quite a bit

Strong reputation Nike shoes range in price and value
blackporn As a power player

Our Favorite Looks at the H Conscious Collection Launch
black porn 330 billion in 2015